2050-ci ilə qədər dünyada 1,8 milyard insan metabolik qaraciyər disfunksiyasından (MASLD) əziyyət çəkəcək. Əvvəllər alkoqolsuz yağlı qaraciyər xəstəliyi kimi tanınan bu xəstəlik dünyada ən çox yayılmış qaraciyər xəstəliklərindən biridir.
“İki sahil” xəbər verir ki, bu barədə "The Lancet"də dərc olunmuş bir araşdırmada qeyd edilir.
Son hesablamalara görə, hazırda dünyada 1,3 milyarddan çox insan MASLD-dən əziyyət çəkir ki, bu da cəmi üç onillikdə 143% artım deməkdir. Ən yüksək yayılma Şimali Afrika və Yaxın Şərqdə müşahidə olunur.
Alimlər əhali artımı, piylənmə və yüksək qan şəkəri səviyyəsi səbəbindən xəstəliyin yayılmasının daha da artacağını proqnozlaşdırırlar. Onlar deyirlər ki, qlobal yayılma 16,1% olduğu üçün xəstəlik artıq dünya miqyasında sağlamlığa və iqtisadiyyata əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərib və göstərməyə davam edəcək.
MASLD qaraciyərdə yağ toplanması ilə xarakterizə olunur və əsasən metabolik pozuntularla əlaqəlidir. Xəstəliyin yaranmasında piylənmə, yüksək qan şəkəri və insulin müqaviməti mühüm rol oynayır. Xüsusilə Tip 2 diabet ilə sıx əlaqəsi bu xəstəliyin daha geniş metabolik sindromun tərkib hissəsi olduğunu göstərir. Müasir həyat tərzinin gətirdiyi hərəkətsizlik və qeyri-sağlam qidalanma isə bu prosesi daha da sürətləndirir.
Xəstəliyin təhlükəsi ondadır ki, o, uzun müddət simptomsuz inkişaf edə bilər. Bu isə diaqnostikanı çətinləşdirir və xəstələrin çox vaxt gec mərhələdə həkimə müraciət etməsinə səbəb olur. İrəliləmiş hallarda isə MASLD qaraciyərin iltihabına, sirroza və hətta qaraciyər xərçənginə gətirib çıxara bilər. Bundan əlavə, bu xəstəlik ürək-damar problemlərinin yaranma riskini də artırır.
MASLD-in sürətlə yayılması təkcə səhiyyə sistemi üçün deyil, həm də qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi çağırış yaradır. Xəstəliyin yaratdığı uzunmüddətli müalicə xərcləri, əmək qabiliyyətinin azalması və məhsuldarlığın aşağı düşməsi dövlətlər üçün əlavə yük formalaşdırır.
Bu baxımdan, problemin həlli yalnız tibbi müdaxilələrlə məhdudlaşmamalıdır. Əsas diqqət profilaktik tədbirlərə yönəldilməlidir. Sağlam qidalanma, fiziki aktivliyin artırılması, bədən çəkisinin normada saxlanılması və qan şəkərinin nəzarətdə olması bu xəstəliyin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.
Nəticə etibarilə, qaraciyər xəstəliyi XXI əsrin ən geniş yayılmış xroniki xəstəliklərindən birinə çevrilməkdədir. Onun qarşısının alınması üçün həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə kompleks və davamlı tədbirlərin görülməsi zəruridir.
