Dövlətçilik düşüncəsi — xalqın öz müqəddəratını, suverenliyini və milli maraqlarını qoruma iradəsinin intellektual ifadəsidir. Bu anlayış təkcə siyasi bir doktrina deyil, həm də bir xalqın tarixə, mədəniyyətə və gələcəyə münasibətini müəyyən edən fundamental bir dəyər sistemidir.

Tarixi baxımdan dövlətçilik anlayışı qədim dövrlərdən bəri filosofların, dövlət xadimlərinin və mütəfəkkirlərin diqqətini cəlb etmişdir. Aristoteldən Makiavelliyə, Monteskyedən Hegele qədər Qərb siyasi fəlsəfəsinin zirvə nümayəndələri dövlət anlayışını insanlığın ən ali ictimai qurumu kimi dəyərləndirmişlər. Şərq düşüncəsində isə — xüsusən İslam siyasi fəlsəfəsində — ədalətli dövlət idarəçiliyinin prinsiplərini Farabi, İbn Xəldun və Nizamülmülk kimi dahilər sistemli şəkildə işləmişlər.

Milli Özünüdərk və Suverenlik Şüuru

Dövlətçilik düşüncəsinin ən mühüm funksiyalarından biri milli özünüdərki formalaşdırmasıdır. Bir xalq öz dövlətinin dəyərini dərk etdikdə, onun qorunması üçün şüurlu fədakarlığa hazır olur. Bu şüur yalnız hərbi müdafiə ilə məhdudlaşmır — iqtisadi müstəqillik, mədəni özünəməxsusluğun qorunması, dil siyasəti, təhsil sistemi və diplomatik müstəqillik kimi sahələri də əhatə edir. Dövlətçilik düşüncəsindən məhrum olan cəmiyyətlər isə xarici təsirlərə, manipulyasiyalara və assimilyasiyaya daha çox məruz qalır.

Suverenlik şüuru isə dövlətçilik düşüncəsinin praktiki tərəfini ifadə edir. Tarixin göstərdiyi kimi, dövlətçilik şüuru zəif olan xalqların suveren dövlətləri zahirən mövcud olsa belə, məzmun etibarı ilə digər güclü dövlətlərin maraqlarına xidmət edən strukturlara çevrilə bilir.

İqtisadi Müstəqillik: Dövlətçiliyin Maddi Dayağı

Güclü dövlətçilik düşüncəsi iqtisadi müstəqilliyi də labüd edir. İqtisadi cəhətdən xarici güclərə bağımlı olan dövlətlər siyasi müstəqilliklərini tam mənada həyata keçirə bilmirlər. Dünya təcrübəsi göstərir ki, iqtisadi müstəqilliyini qoruyan dövlətlər özlərini beynəlxalq arenada daha əmin hiss edirlər.

Azərbaycan üçün bu məsələ xüsusi aktuallıq kəsb edir. Ölkənin təbii ehtiyatlar üzərindəki nəzarəti, SOCAR-ın strateji idarəçilik modeli, BTC boru kəmərinin tikintisi müasir dövlətçilik düşüncəsinin praktikaya tətbiqinin əyani nümunəsidir. Dövlət yalnız mənfəəti düşünmür, eyni zamanda gəlirlərini gələcək nəsillər üçün Dövlət Neft Fondunda toplayaraq uzunmüddətli milli maraqları güdür.

Təhsil, Mədəniyyət və Gələcək Nəsillər

Dövlətçilik düşüncəsinin gələcəyə ötürülməsinin ən mühüm vasitəsi təhsildir. Gənc nəslin öz tarixini, mədəniyyətini, dövlətinin əhəmiyyətini dərk etməsi onların sağlam vətəndaş kimi formalaşmasını təmin edir. Vətəndaş şüurundan məhrum olan gənclər isə öz dövlətini qorumaq üçün nə maddi, nə də mənəvi hazırlıq göstərir.

Mədəniyyət sahəsində isə dövlətçilik düşüncəsi milli kimliyin qorunmasının ən güclü silahıdır. Qloballaşma prosesləri mədəni assimilyasiya riskini artırdığı bir dövrdə, milli mədəniyyəti dövlət siyasəti səviyyəsində qorumaq dövlətçilik düşüncəsinin bilavasitə tələbidir. Milli teatrlar, muzeylər, dövlət dilinin qorunması, milli kinematoqrafiyanın dəstəklənməsi sadə mədəni tədbirlər deyil, dövlətçilik siyasətinin əyani ifadəsidir.

Beynəlxalq Arenada Dövlətçilik

Beynəlxalq münasibətlər sistemində güclü dövlətçilik düşüncəsi olan dövlətlər öz maraqlarını daha qətiyyətlə müdafiə edə bilirlər. 2020-ci ildə Azərbaycanın 44 Günlük Vətən Müharibəsindəki qələbəsi məhz bu dövlətçilik düşüncəsinin əməli nəticəsi idi: onilliklər ərzində qurulmuş güclü ordu, güclü diplomatiya və güclü milli iradənin birliyinin məhsulu.

Nəticə

Dövlətçilik düşüncəsi yalnız siyasətçilərin işi deyildir. Bu düşüncə cəmiyyətin bütün təbəqələrinə eyni dərəcədə aiddir. Güclü dövlət yalnız güclü iqtisadiyyat və güclü ordu ilə deyil, hər şeydən əvvəl, özünü həmin dövlətlə eyniləşdirən güclü vətəndaş cəmiyyəti ilə mövcud ola bilər. Dövlətçilik düşüncəsini formalaşdırmaq, gücləndirmək və gənc nəsillərə ötürmək bu gün yaşayan hər bir nəslin tarixi vəzifəsidir.

Tural İsmayılov,
​analitik