“Azərbaycan böyük təhlükə qarşısında idi. Çünki Azərbaycanın müstəqil yaşamasının əleyhinə olan həm daxildəki qüvvələr güclü idi, həm də Azərbaycan kimi böyük coğrafi-strateji əhəmiyyətə, zəngin təbii sərvətlərə malik olan ölkənin tam müstəqil olması başqa ölkələrdə bəzi dairələri qane etmirdi. Ermənistanın Azərbaycana etdiyi təcavüz və bunun nəticəsində Azərbaycanın zəifləməsi, məğlubiyyətə uğraması, ikinci tərəfdən də daxildə hakimiyyət çəkişməsi 1992-ci ilin iyun ayında hakimiyyətə gəlmiş qüvvələri bir ildən sonra hakimiyyətdən saldı, xalq özü saldı”.
Bu fikirlər Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyev tərəfindən ölkəmizin müstəqilliyinin ilk illərində yaşanan mürəkkəb ictimai-siyasi prosesləri xarakterizə etmək üçün söylənilmişdir. Həqiqətən də, Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra tarixinin ən ağır və taleyüklü dövrlərindən biri ilə üzləşmişdi. Dövlətçiliyimizin gələcəyi təhlükə altına düşmüş, ölkənin müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü ciddi təhdidlərlə qarşılaşmışdı.
1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan böyük ümidlərlə yeni inkişaf yoluna qədəm qoydu. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə siyasi sabitliyin olmaması, idarəetmədə yol verilən nöqsanlar və daxili qarşıdurmalar dövlətin möhkəmlənməsinə imkan vermirdi. Hakimiyyət uğrunda mübarizə, müxtəlif siyasi qrupların qarşıdurması və dövlət idarəetməsində təcrübəsizlik ölkəni ciddi böhran vəziyyətinə gətirib çıxarmışdı.
Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe, zəngin enerji ehtiyatları və strateji əhəmiyyəti onu regionun ən mühüm dövlətlərindən birinə çevirirdi. Məhz buna görə də Azərbaycanın həqiqətən müstəqil və güclü dövlət kimi formalaşmasını istəməyən xarici qüvvələr mövcud idi. Yeni müstəqillik qazanmış ölkənin zəiflədilməsi və təsir dairəsində saxlanılması müxtəlif dairələrin maraqlarına uyğun gəlirdi. Bu amillər Azərbaycanın qarşılaşdığı problemləri daha da dərinləşdirirdi.
Həmin dövrdə ölkənin ən ağrılı problemi Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü idi. Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycan torpaqlarının işğalı davam edir, yaşayış məntəqələri dağıdılır, dinc əhali öz doğma yurdlarından qovulurdu. Minlərlə insan qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. Cəbhədə baş verən uğursuzluqlar xalq arasında ciddi narahatlıq yaradırdı. Müharibənin gedişində yol verilən səhvlər və vahid siyasi iradənin olmaması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirirdi.
Ölkədə hökm sürən iqtisadi böhran da vəziyyəti ağırlaşdıran əsas amillərdən biri idi. Sovet İttifaqının dağılması ilə iqtisadi əlaqələr pozulmuş, sənaye müəssisələrinin əksəriyyəti fəaliyyətini dayandırmışdı. İnflyasiya sürətlə artır, işsizlik genişlənir, əhalinin sosial vəziyyəti pisləşirdi. İnsanlar gündəlik yaşayış problemləri ilə üz-üzə qalmışdılar. Dövlət büdcəsinin imkanları məhdudlaşmış, iqtisadiyyat dərin tənəzzül mərhələsinə qədəm qoymuşdu.
1992-ci ilin iyun ayında hakimiyyətə gələn qüvvələr ölkədə mövcud problemlərin həlli istiqamətində gözlənilən nəticələri əldə edə bilmədilər. Əksinə, daxili siyasi çəkişmələr daha da gücləndi. Dövlət idarəçiliyində yaranmış problemlər, orduda nizamsızlıq və siyasi sabitliyin olmaması ölkəni parçalanma təhlükəsi ilə üz-üzə qoydu. Ayrı-ayrı bölgələrdə mərkəzi hakimiyyətə tabe olmamaq meyilləri müşahidə edilir, qanunsuz silahlı dəstələrin fəaliyyəti genişlənirdi.
1993-cü ilin yayında ölkədə vəziyyət kritik həddə çatdı. Gəncə hadisələri və digər siyasi proseslər Azərbaycanı vətəndaş müharibəsi təhlükəsi ilə üz-üzə qoymuşdu. Dövlət hakimiyyəti böhran vəziyyətinə düşmüş, xalqın hakimiyyətə inamı sarsılmışdı. Məhz belə bir dövrdə Azərbaycan xalqı çıxış yolunu böyük dövlət xadimi Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə qayıdışında gördü.
Xalqın təkidli tələbi ilə Bakıya qayıdan Heydər Əliyev ölkənin xilası naminə böyük məsuliyyəti öz üzərinə götürdü. 1993-cü il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri seçilməsi ilə dövlətçilik tariximizdə yeni mərhələ başlandı. Sonradan Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunan bu tarix Azərbaycanın müstəqilliyinin qorunub saxlanılmasında həlledici rol oynadı.
Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə qısa müddətdə ölkədə sabitlik təmin edildi, vətəndaş qarşıdurmasının qarşısı alındı və dövlət idarəetməsi bərpa olundu. Azərbaycanın parçalanması təhlükəsi aradan qaldırıldı, qanunun aliliyi təmin edildi və dövlət institutlarının fəaliyyəti gücləndirildi. Xalqın dövlətə və gələcəyə olan inamı yenidən bərpa edildi.
Sonrakı illərdə həyata keçirilən məqsədyönlü siyasət nəticəsində Azərbaycan iqtisadi inkişaf yoluna qədəm qoydu. Xarici investisiyalar ölkəyə cəlb edildi, neft strategiyası formalaşdırıldı və beynəlxalq əməkdaşlıq genişləndirildi. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın gələcək inkişafının əsasını qoydu və ölkənin dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyasını sürətləndirdi.
Bu gün müstəqil Azərbaycan dövlətinin əldə etdiyi uğurların təməlində məhz 1993-cü ildə əldə olunan Milli Qurtuluş dayanır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyası nəticəsində Azərbaycan dövlətçiliyi qorunub saxlanıldı, ölkəmiz müstəqil inkişaf yoluna çıxdı və regionun lider dövlətinə çevrildi.
Tarix göstərdi ki, 1993-cü ildə verilən düzgün siyasi qərarlar Azərbaycanın gələcəyini müəyyənləşdirdi. Milli Qurtuluş Günü yalnız keçmişə aid tarixi hadisə deyil, həm də müstəqil dövlətçiliyimizin qorunmasının, milli birliyin və güclü liderliyin əhəmiyyətini nümayiş etdirən mühüm tarixdir. Azərbaycan xalqı Ulu Öndər Heydər Əliyevin dövlətçilik irsini daim yüksək qiymətləndirir və onun ideyalarına sadiq qalaraq ölkəmizin daha da qüdrətlənməsi naminə çalışır.
Nəbi Sadıqov,
YAP Xətai rayon təşkilatının fəalı
