“Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” aqrar sektoru ənənəvi idarəetmədən çıxararaq onu yüksək gəlirli, yaşıl texnologiyalara əsaslanan və dayanıqlı bir sənayeyə çevirmək üçün atılan qətiyyətli addımdır

Mayın 25-də Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikasında kənd təsərrüfatı, balıqçılıq və akvakultura məhsullarının istehsalı və emalı sahələrinin inkişafına dair 2026–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı”nı təsdiqlədi. Sənəddə qeyd olunur ki, Dövlət Proqramının məqsədləri “aqrar sahənin dayanıqlı və rəqabətqabiliyyətli inkişafının təmin edilməsi, ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, daxili istehsal potensialının artırılması və aqrar sahədə məhsuldarlığın, əlavə dəyərin və ixracyönümlülüyün artırılmasıdır. Proqramda müxtəlif sahələr üzrə hədəf göstəricilər də müəyyən olunub. Məsələn, 2030-cu ilə qədər kənd təsərrüfatı üzrə ümumi daxili məhsulun (ÜDM) illik azı 2 faiz artması, ixracın isə 6 milyard ABŞ dolları dəyərində olması nəzərdə tutulub. Müqayisə üçün, rəsmi statistikaya əsasən, ötən il kənd təsərrüfatı üzrə ÜDM-də artım 0,9 faiz olub və 1,5 milyard dollar dəyərində kənd təsərrüfatı məhsulu ixrac olunub. Bundan əlavə, 2030-cu ilə qədər müasir suvarma tətbiq olunan sahələrin 130 min hektardan 300 min hektara, buğda və pambıq üzrə məhsuldarlığın hər hektardan 50 sentnerə, mal əti istehsalında artımın 20 faizə, quş əti istehsalında 30 faizə, yumurta istehsalında 27 faizə çatdırılması və başqa hədəflər yer alıb.

Göründüyü kimi, yeni Dövlət Proqramı ölkənin aqrar və ərzaq təhlükəsizliyi siyasətində keyfiyyətcə yeni bir səhifə açır. Əvvəlki proqramlardan fərqli olaraq, burada ilk dəfə balıqçılıq və akvakultura (süni su hövzələrində balıq yetişdirilməsi) müstəqil və strateji bir istiqamət kimi ön plana çıxarılmışdır. Sənəd əsas qlobal çağırışlara cavab olaraq hazırlanmışdır. İqlim dəyişikliyi və su qıtlığı, resursların kəskin azaldığı bir dövrdə minimal su və torpaqla maksimum məhsul almaq. Qlobal ərzaq inflyasiyası: Strateji ərzaq məhsullarında idxaldan asılılığı minimuma endirərək daxili bazarı qorumaq. Azad edilmiş ərazilərin inteqrasiyası: Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun nəhəng aqrar potensialını ölkə iqtisadiyyatına tam sinerji ilə daxil etmək.

Proqramın icra sahələri üzrə strateji istiqamətlərə nəzər salsaq görərik ki, aqrar sektorda Rəqəmsallaşma və "Ağıllı kənd təsərrüfatı" proqramın icrasında ən böyük pay rəqəmsal texnologiyaların tətbiqinə düşür. Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemi (EKTİS) təkmilləşdirilərək süni intellekt əsaslı idarəetməyə keçidin təmin olunması nəzərdə tutulur. Həmçinin dronlar və peyk monitorinqi ilə torpaqların rütubəti, bitki xəstəlikləri və vegetasiya (inkişaf) mərhələləri kosmik və havadan çəkilişlərlə mərkəzi sistemdən izlənəcək. Bu, gübə və pestisidlərin (zərərverici maddələrin) israfının qarşısını alacaq. Eləcə də hər bir regionun torpaq xəritəsinə uyğun olaraq koordinatlı gübrələmə və toxumçuluq tətbiq ediləcək.

Məlumdur ki, Azərbaycanın daxili su hövzələrinin və Xəzər dənizinin potensialı indiyə qədər tam realizə olunmayıb. 2026–2030-cu illər proqramı bu sahədə ciddi sıçrayış hədəfləyir. Belə ki, Kür silsiləsi və respublikanın digər çay-göl sistemlərində müasir nərə və qızılbalıq təsərrüfatlarının qurulması qanunvericilik və subsidiya mexanizmləri ilə stimullaşdırılacaq. Balıq məhsullarının sadəcə xammal kimi deyil, konservləşdirilmiş, dondurulmuş və yüksək əlavə dəyər yaradılmış formada həm daxili bazara, həm də ixraca yönəldilməsi üçün emal müəssisələrinə güzəştli kreditlər ayrılacaq. Həmçinin su qıtlığı fonunda suvarma sistemlərində də radikal islahatlara ehtiyac var. Torpaq məcralı (açıq) kanalların mərhələli şəkildə boru və beton sistemlərinə keçirilməsi ilə sızma itkiləri sıfıra endiriləcək. Dövlət dəstəyi ilə kütləvi şəkildə damlama və pivot (yağışyağdırma) sistemləri quran fermerlərə xüsusi vergi və kredit güzəştləri müəyyən edilir. Məhsulun tarlada qalmaması və ya ucuz qiymətə xammal kimi satılmaması üçün emal sənayesinin də gücləndirilməsi nəzərdə tutulur. Logistika, soyuducu anbar kompleksləri və qablaşdırma müəssisələri vahid mərkəzdə birləşdiriləcək. Eləcə də Azərbaycanın orqanik meyvə, tərəvəz, şərab və heyvandarlıq məhsullarının beynəlxalq sertifikatlaşdırılması (məsələn, GlobalGAP, ISO) dövlət tərəfindən qismən maliyyələşdiriləcək ki, bu da ixrac coğrafiyasını Avropa və Körfəz ölkələrinə doğru genişləndirəcək. Bir sözlə, bu proqram Azərbaycanın aqrar sektorunu ənənəvi idarəetmədən çıxararaq onu yüksək gəlirli, yaşıl texnologiyalara əsaslanan və dayanıqlı bir sənayeyə çevirmək üçün qətiyyətli bir addımdır. Proqramın uğuru, aidiyyəti dövlət qurumlarının koordinasiyalı fəaliyyətindən və fermerlərin rəqəmsal savadlılığının artırılmasından birbaşa asılıdır.

Yeri gəlmişkən bildirək ki, Dövlət Proramının müzakirəsi və icrası ilə bağlı artıq silsilə regional müşavirələr keçirilir. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyindən bildirilib ki, müşavirələr Mərkəzi Aran, Dağlıq Şirvan, Gəncə-Daşkəsən, eləcə də Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarını əhatə edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin tapşırığı ilə keçirilən müşavirələrdə Prezidentin köməkçiləri, aidiyyəti dövlət qurumlarının rəhbərləri, səlahiyyətli nümayəndələr, yerli icra hakimiyyəti orqanlarının rəhbərləri, fermerlər, sahibkarlar və digər maraqlı tərəflər iştirak edəcəklər. Regional müşavirələr çərçivəsində Dövlət Proqramının əsas məqsəd və prioritetləri, aqrar sahədə nəzərdə tutulan yeni dəstək mexanizmləri, su və torpaq ehtiyatlarından səmərəli istifadə, aqrar emal və logistika infrastrukturunun inkişafı, eləcə də fermerlərin müasir aqrar xidmətlərə çıxışının genişləndirilməsi, bu istiqamətdə dövlət dəstəyi və digər məsələlərin müzakirəsi nəzərdə tutulur.

Qeyd edək ki, bu görüşlər Prezident İlham Əliyevin sədrliyi ilə 2026-cı il 25 may tarixində kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə verilmiş tapşırıqların icrası və Dövlət Proqramında nəzərdə tutulan tədbirlərin regionlarda əlaqələndirilmiş, çevik və səmərəli həyata keçirilməsinin təmin olunması məqsədilə sistemli şəkildə təşkil edilir. Dövlət Proqramının icrası ilə bağlı regional müşavirələrin ölkənin digər iqtisadi rayonlarında da mərhələli şəkildə keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Sevinc Azadi, “İki sahil”