Müasir dünyada baş verən qlobal geosiyasi kataklizmlər, xammal bazarlarındakı kəskin dalğalanmalar və ənənəvi təchizat zəncirlərinin qırılması dövlətlərin milli təhlükəsizlik strategiyalarını yenidən nəzərdən keçirməyə məcbur edir. Belə bir mürəkkəb qlobal şəraitdə resursların düzgün idarə olunması və müstəqil infrastruktur şəbəkəsinin qurulması ölkələrin beynəlxalq müstəvidəki çəkisini müəyyən edən əsas amildir. Azərbaycanın bu gün qlobal enerji böhranının həllində strateji aktora çevrilməsi və Avropanın enerji təhlükəsizliyinin əsas dayaq nöqtələrindən birini formalaşdırması təsadüfi xarakter daşımır. Bu uğur, əsası Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulan və Prezident İlham Əliyev tərəfindən yeni dövrün tələblərinə uyğun olaraq qlobal miqyasda reallaşdırılan uzaqgörən dövlətçilik strategiyasının məntiqi nəticəsidir. Məhz bu tarixi varisliyin və sarsılmaz iradənin qələbəsi olaraq, 12 iyun 2018-ci il tarixində Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəmərinin (TANAP) istifadəyə verilməsi Avrasiyanın geostrateji xəritəsini kökündən dəyişdirdi.
Ümummilli Liderin misilsiz xidməti
1990-cı illərin əvvəllərində, daxili və xarici təhdidlərin kəskinləşdiyi, regional qeyri-müəyyənliyin hökm sürdüyü bir şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycanın müstəqilliyinin iqtisadi və siyasi sütunlarını qurmaq üçün misilsiz bir addım atdı. 1994-cü ildə imzalanan "Əsrin Müqaviləsi" sadəcə neft kontraktlarının məcmusu deyil, Azərbaycan dövlətinin qloballaşan dünyaya inteqrasiyasının və xarici siyasət strategiyasının manifesti idi.
Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, zəngin resurslara sahib olmaq kifayət deyil, onları dünya bazarlarına çıxaracaq müstəqil və şaxələndirilmiş boru kəmərləri sistemi yaradılmalıdır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərləri qlobal güclərin böyük təzyiqlərinə rəğmən, məhz Heydər Əliyevin qətiyyəti sayəsində regional reallığa çevrildi. Bu layihələr Azərbaycanı subregional mərkəzə çevirməklə yanaşı, gələcək daha böyük qlobal təşəbbüslər üçün hüquqi, iqtisadi və logistik təməl rolunu oynadı.
Prezident İlham Əliyev regionda yeni eranın əsasını qoydu və sübut etdi ki...
XXI əsrin yeni mürəkkəb çağırışları fonunda bu geostrateji xətti yeni müstəviyə daşımaq Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə mümkün oldu. Dövlət başçısı neft strategiyasından qazanılan dividendləri intellektual kapitala və böyük infrastruktur layihələrinə yönəldərək Azərbaycanı xammal ixrac edən ölkə statusundan qlobal layihələrin müəllifi və əsas idarəedicisi statusuna yüksəltdi.
Dünya miqyasında analoqu olmayan, bir neçə dövləti və transmilli şirkətləri birləşdirən Cənub Qaz Dəhlizinin inşası birbaşa Prezident İlham Əliyevin siyasi cəsarətinin və diplomatik məharətinin məhsuludur. Bir çox beynəlxalq dairələrin maliyyə və siyasi baxımdan "qeyri-mümkün" hesab etdiyi bu nəhəng layihənin 1850 kilometrlik ən mühüm seqmenti — TANAP, Bakı və Ankaranın birgə strateji müttəfiqliyi ilə reallığa çevrildi. 12 iyun 2018-ci ildə Əskişəhərdə kəmərin açılışını edən Prezident İlham Əliyev bu regionda yeni bir eranın əsasını qoydu və sübut etdi ki, Azərbaycan regional sabitliyin rəmzi olan meqa-layihələri təkbaşına idarə etmək iqtidarındadır.
TANAP-a ehtiyac qat-qat artıb
Bu gün Avropanın daxili bazarında yaşanan kəskin enerji defisiti və alternativ marşrutların axtarışı prosesi TANAP-ın dəyərini qat-qat artırıb. Mövcud vəziyyət göstərir ki, zamanında atılmış bu addım qitəni tamamilə resurs blokadasına düşməkdən xilas edən yeganə yeni və etibarlı diversifikasiya mənbəyidir. Gürcüstan-Türkiyə sərhədindən başlayaraq Türkiyənin 20 vilayətini qət edən və Yunanıstan sərhədində Trans-Adriatik Boru Kəmərinə (TAP) inteqrasiya olunan bu şəbəkə, bu gün qlobal real-siyasət müstəvisində Bakı-Ankara ittifaqının ən güclü strateji rıçaqıdır.
Hazırkı dövrün geosiyasi tələbləri fonunda kəmərin ilkin 16 milyard kubmetrlik ötürmə gücünün pilləli şəkildə 32 milyard kubmetrə çatdırılması prosesi beynəlxalq gündəliyin prioritet mövzusudur. Bu genişlənmə birtərəfli maraqlara deyil, istehsalçı, tranzit və istehlakçı tərəflərin maraqlarının hüquqi balansına əsaslanır. Eyni zamanda, Xəzərin yeni yataqlarının və digər regional resursların bu şəbəkəyə inteqrasiya potensialı layihənin gələcək perspektivlərini daha da sarsılmaz edir.
Azərbaycan-Türkiyə strateji müttəfiqliyinin ən böyük praktiki təzahürü
Akademik və siyasi təhlillər aydın şəkildə nümayiş etdirir ki, TANAP-ın uğuru həm də Şuşa Bəyannaməsi ilə rəsmiləşən Azərbaycan-Türkiyə strateji müttəfiqliyinin ən böyük praktiki təzahürüdür. Bu kəmər sadəcə iqtisadi gəlir mənbəyi deyil; o, Azərbaycanın xarici siyasətdə manevr imkanlarını genişləndirən, milli təhlükəsizlik memarlığını möhkəmləndirən geostrateji qalxandır. Layihədən əldə olunan iqtisadi güc bu gün ölkəmizin daxili islahatlarına, xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə sürətlə həyata keçirilən irimiqyaslı yenidənqurma, "ağıllı şəhər" və "ağıllı kənd" layihələrinin maliyyələşdirilməsinə birbaşa töhfə verir. Tarixi retrospektiv və mövcud qlobal vəziyyət sübut edir ki, 12 iyun tarixi təkcə bir boru kəmərinin açılış günü deyil. Eyni zamanda, Heydər Əliyevin strateji zəkasının İlham Əliyevin qətiyyətli liderliyi ilə birləşərək Azərbaycanı qlobal arenada müstəqil güc mərkəzinə çevirdiyi zəfər günüdür. TANAP, gələcək böhranları qabaqlayan böyük dövlətçilik təfəkkürünün qəti qələbəsidir.
Sadiq Qurbanov,
Milli Məclisin Təbii ehtiyatlar, energetika və ekologiya komitəsinin sədri
