Elmi tədqiqat uzunmüddətli axtarış, sistemli araşdırma və yüksək konsentrasiya tələb etdiyi kimi, keyfiyyətli tədris də daim yenilənən bilik, metodiki hazırlıq və tələbələrlə səmərəli ünsiyyət bacarığı tələb edir

Cəmiyyətin tərəqqisi hər zaman elmə, təhsilə və müəllim əməyinə verilən dəyərlə ölçülür. Bəşəriyyətin qazandığı bütün nailiyyətlərin təməlində bilik dayanırsa, həmin biliyi formalaşdıran, onu gələcək nəsillərə ötürən isə müəllimdir. Müəllim yalnız dərs deyən şəxs deyil, o, şəxsiyyət yetişdirən, milli-mənəvi dəyərləri qoruyan, elmə yol göstərən və cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran ziyalı missiyasını daşıyır. Məhz buna görə müəllimlik peşəsi hər zaman müqəddəs, alimlik isə böyük məsuliyyət tələb edən bir ömür yoludur.

Ana dili isə bu missiyanın ayrılmaz hissəsidir. Dil xalqın keçmişini bu günü ilə, bu gününü isə gələcəyi ilə birləşdirən mənəvi körpüdür. Milli kimliyimizin, mədəniyyətimizin və tarixi yaddaşımızın daşıyıcısı olan Azərbaycan dilinin qorunması, zənginləşdirilməsi və müasir çağırışlara uyğun inkişaf etdirilməsi dövlətçilik baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə süni intellektin, rəqəmsal texnologiyaların və qloballaşmanın sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə ana dilimizin elmi əsaslarla araşdırılması, rəqəmsal mühitdə gücləndirilməsi və gələcək nəsillərə saf şəkildə ötürülməsi dilçi alimlərin üzərinə daha böyük məsuliyyət qoyur.

Bu məsuliyyəti uzun illərdir öz fəaliyyəti ilə uğurla daşıyan, Azərbaycan dilçiliyinin inkişafına sanballı elmi araşdırmaları, zəngin pedaqoji fəaliyyəti və yetişdirdiyi yüzlərlə tələbə ilə dəyərli töhfələr verən alimlərdən biri də Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının müdiri, filologiya elmləri doktoru, professor Həcər Emin qızı Hüseynovadır (Umani).

Professor Həcər Hüseynova Azərbaycan dilçiliyinin tanınmış simalarından biri kimi uzun illərdir elmi və pedaqoji fəaliyyətini uğurla davam etdirir. O, Azərbaycan dilinin nəzəri və praktik problemləri, dialektologiya, terminologiya, nitq mədəniyyəti, dil siyasəti, rəqəmsal dilçilik və süni intellekt texnologiyalarının dilçilik sahəsinə tətbiqi istiqamətlərində mühüm elmi araşdırmaların müəllifidir. Alimin monoqrafiyaları, dərslikləri, elmi məqalələri və metodik vəsaitləri Azərbaycan dilçiliyinin inkişafına mühüm töhfələr verib.
Bununla yanaşı, professor Həcər Hüseynova yalnız alim kimi deyil, həm də müəllim, elmi rəhbər və ziyalı kimi tanınır. O, illərdir gənc filoloqların, magistrantların və doktorantların yetişməsində mühüm rol oynayır, milli dilçilik məktəbinin zəngin ənənələrinin yaşadılmasına və yeni nəslə ötürülməsinə böyük töhfə verir.
Azərbaycan dilinin müasir inkişaf mərhələsi, müəllimlik peşəsinin cəmiyyətdəki rolu, elmə gələn gənclərin qarşısında duran vəzifələr, süni intellekt dövründə ana dilinin qorunması, ali təhsildə müasir yanaşmalar və gələcəyin elmi hədəfləri barədə professor Həcər Hüseynova ilə geniş söhbət etdik.

Müsahibimiz həyat və elm yolundan, müəllimlik fəlsəfəsindən, Azərbaycan dilçiliyinin bugünkü vəziyyətindən, həyata keçirdiyi tədqiqatlardan, yetişdirdiyi gənc alimlərdən və gələcəyə dair baxışlarından ətraflı bəhs etdi. O, eyni zamanda milli dilimizin qorunması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində görülməli olan işlərlə bağlı mühüm mesajlarını da oxucularımızla bölüşdü.

-İlk olaraq, oxucularımız üçün özünüzü necə təqdim edərdiniz? Həyat yolunuzda sizi elmə və Azərbaycan dilçiliyinə gətirən əsas amillər hansılar olub?

-Elmə və Azərbaycan dilçiliyinə marağımın formalaşmasında bir neçə mühüm amil həlledici rol oynamışdır. İlk növbədə, ana dilimizin zəngin tarixi, inkişaf mərhələləri və milli-mədəni kimliyimizin qorunmasında oynadığı əvəzsiz rol, dilin identikliyi məsələsi məndə bu sahəyə dərin maraq yaratmışdır. Azərbaycan dilinin fonetik, leksik, qrammatik və üslubi xüsusiyyətlərini elmi əsaslarla öyrənmək, onun inkişaf qanunauyğunluqlarını araşdırmaq və müasir dilçilik problemlərinin həllinə töhfə vermək istəyi məni bu istiqamətə yönəltmişdir.
Digər mühüm amil elmi tədqiqat fəaliyyətinin cəmiyyətin intellektual inkişafına verdiyi töhfəni dərk etməyimdir. Dil yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşını, dünyagörüşünü və mədəni irsini yaşadan əsas dəyərlərdən biridir. Bu baxımdan Azərbaycan dilçiliyinin aktual problemlərinin araşdırılması, elmi nəticələrin tədris və praktik sahələrdə tətbiqi mənim üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Bununla yanaşı, görkəmli Azərbaycan dilçilərinin elmi irsi, onların milli dilçilik məktəbinin inkişafına verdikləri töhfələr də mənim elmi maraqlarımın formalaşmasına təsir göstərmişdir. Hesab edirəm ki, müasir dövrdə Azərbaycan dilinin elmi əsaslarla öyrənilməsi, qloballaşma şəraitində onun saflığının, funksionallığının və inkişaf perspektivlərinin araşdırılması həm elmi, həm də ictimai baxımdan mühüm vəzifələrdən biridir. Bu məqsədlə elmi fəaliyyət göstərmək, yeni tədqiqatlarla Azərbaycan dilçiliyinin inkişafına töhfə vermək əsas motivasiyalarımdan biridir.

-Filologiya sahəsini seçməyiniz təsadüfi qərar idi, yoxsa uşaqlıqdan formalaşan bir marağın nəticəsi? Bu yolda sizə ən böyük təsiri göstərən insanlar kimlər olub?

 -Filologiya sahəsini seçməyim təsadüfi qərar olmayıb. Humanitar elmlərə, xüsusilə dilə, ədəbiyyata və sözün ifadə imkanlarına olan marağım erkən yaşlardan formalaşıb və təhsil prosesində daha da möhkəmlənib. Dilin yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də xalqın tarixi, mədəniyyəti və identikliyi əks etdirən mühüm dəyər olduğunu dərk etməyim bu istiqamətdə peşəkar fəaliyyət göstərmək istəyimi gücləndirib.
Bu seçimimdə müəllimlərimin və elmi rəhbərimin rolu xüsusi qeyd olunmalıdır. Onun elmə məsuliyyətli yanaşması, tədqiqata maraq aşılamaq bacarığı və elmi fəaliyyətə verdiyi dəstək mənim filologiya sahəsində inkişafıma mühüm təsir göstərib. Eyni zamanda, Azərbaycan dilçiliyinin görkəmli alimlərinin tələbəlik dövründə tanıdığım, mühazirələrinə diqqətlə qulaq asdığım  prof. Mircəlal Paşayevin, prof.Ə.Dəmirçizadənin, prof. A.Qurbanovun, Prof. H.Mirzəyevin, T.Hacıyevin, prof.M.Şirəliyevin elmi əsərləri və formalaşdırdıqları zəngin elmi ənənə mənim dünyagörüşümün və tədqiqat istiqamətlərimin müəyyənləşməsində əhəmiyyətli rol oynayıb.
Hesab edirəm ki, filologiyanı seçmək mənim üçün, sadəcə, peşə seçimi deyil, həm də Azərbaycan dilinin elmi əsaslarla öyrənilməsi, qorunması və inkişafına töhfə vermək məqsədini daşıyan şüurlu həyat seçimidir.

-Uzun illərdir Azərbaycan dilçiliyi istiqamətində elmi fəaliyyət göstərirsiniz. Bu sahənin hansı istiqamətləri sizin üçün daha maraqlı və prioritet hesab olunur?

-Uzun illər ərzində Azərbaycan dilçiliyi sahəsində apardığım elmi fəaliyyət mənə bu elmin müxtəlif istiqamətlərini yaxından öyrənmək imkanı yaradıb. Elmi maraqlarım, əsasən, müasir Azərbaycan dilinin qrammatik quruluşu, dilin funksional inkişafı, leksik-semantik proseslər, terminologiya məsələləri, dialektologiya, onomologiya, dil normalarının tədqiqi və s. ilə bağlıdır. Xüsusilə dilin müasir inkişaf meyillərinin, yeni və müasir dilçilik sahələrinin yaranması, süni intellektin dilə tətbiqi, riyazi dilçilik məsələləri və ədəbi dil normalarının tətbiqi kimi məsələlər də mənim üçün prioritet istiqamətlərdəndir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan dilinin qloballaşma və rəqəmsallaşma şəraitində inkişaf perspektivləri, dil siyasəti, nitq mədəniyyəti və dilin müxtəlif kommunikativ mühitlərdə funksionallığı da xüsusi maraq doğuran tədqiqat sahələridir. Hesab edirəm ki, bu istiqamətlər üzrə aparılan elmi araşdırmalar həm nəzəri dilçiliyin inkişafı, həm də dilin praktik tətbiqi, tədrisi və qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mənim üçün elmi fəaliyyətin əsas məqsədi yalnız mövcud problemləri araşdırmaq deyil, həm də əldə olunan nəticələrin Azərbaycan dilçiliyinin gələcək inkişafına, milli dil siyasətinin elmi əsaslarla formalaşdırılmasına və gənc tədqiqatçıların yetişməsinə töhfə verməsidir.

-Elmi yaradıcılığınız ərzində üzərində çalışdığınız tədqiqatlar arasında hansı işləri daha uğurlu hesab edirsiniz? Onları fərqləndirən əsas cəhətlər nələrdir?

 -Elmi fəaliyyətim dövründə müxtəlif istiqamətlər üzrə tədqiqatlar aparmışam və onların hər biri mənim üçün müəyyən elmi təcrübə və inkişaf mərhələsini ifadə edir. Bununla belə, xüsusilə Azərbaycan dilinin aktual problemlərinin nəzəri və praktik aspektlərini əhatə edən, müasir dilçilik baxımından yeni yanaşmalar təqdim edən tədqiqatlarımı daha uğurlu hesab edirəm. Bu işlərdə əsas məqsəd mövcud elmi baxışları sistemləşdirmək, yeni faktlar əsasında ümumiləşdirmələr aparmaq və mübahisəli məsələlərə elmi cəhətdən əsaslandırılmış yanaşma ortaya qoymaq olmuşdur. Bu istiqamətdə ali məktəblərin filologiya fakültələri üçün nəzərdə tutulmuş “Dialektologiya” (Bakı:2023) dərs vəsaitini çox dəyərli hesab edirəm. Çünki əvvəlki dərsliklərdən fərqli olaraq bu kitab müasir təhsilin tələblərinə cavab verir. Kitabda Azərbaycan dialektlərinin tədqiqi tarixindən bəhs edilmiş, dilimizin dialektlərinin təsnifatı məsələsi ümumiləşdirilmişdir. Qarabaö, Təbriz, Dərbənd dialektləri haqqında geniş məlumat  verilmişdir.Mövzuların möhkəmləndirilməsi məqsədilə müxtəlif mətn parçaları, ümumi suallar, test tapşırıqları təqdim edilmişdir. XIX əsrdən bu günümüzə qədər Azərbaycan dialektlərini tədqiq edən dialektoloqların fəaliyyəti haqqında məlumat verilmişdir.
Mənim tədqiqatlarımı fərqləndirən əsas cəhətlər onların müasir elmi metodologiyaya söykənməsi, zəngin dil materialı əsasında aparılması və əldə olunan nəticələrin həm nəzəri, həm də praktik əhəmiyyət daşımasıdır. Araşdırmaların nəticələri Azərbaycan dilçiliyinin müəyyən problemlərinin daha dolğun izahına, dil normalarının dəqiqləşdirilməsinə, eləcə də ali təhsil və elmi-tədqiqat prosesində istifadə oluna biləcək elmi mənbələrin zənginləşməsinə xidmət edir.
Yazıçı dilinin və ədəbi dilimizin tarixinin tədqiqi istiqamətində böyük yazıçı, alim, pedaqoq Mir Cəlal Paşayevin əsərlərinin dil xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi olduqca maraqlı cəhətləri ilə məni cəlb etmişdi. Bu marağın nəticəsində yazıçın əsərlərinin dilinə həsr etdiyim 0ndan çox kitab işıq üzü gördü. Bunlardan “Mir Cəlal Paşayevin bədii əsərlərinin linqvopoetik xüsusiyyətləri” (Bakı: 2018) adlı ikicildlik monoqrafiyam və yazıçının aforizmlərinin altı dilə tərcümə edilərək nəşr edilməsini uğurlu hesab edirəm. Həmin aforizmlər türk, rus, ingilis, urdu dillərinə tərcümə edilmiş, cənublu qardaşlarımızın oxuya bilməsi üçün əski yazıya da transliterasiya edilmişdir.
Hesab edirəm ki, hər bir elmi tədqiqatın dəyəri yalnız əldə olunan nəticələrlə deyil, həm də sonrakı araşdırmalar üçün yeni istiqamətlər müəyyənləşdirməsi ilə ölçülür. Bu baxımdan, hesab edirəm ki, bu tədqiqatlar gələcək elmi axtarışlar üçün metodoloji və nəzəri baza yarada bilər.

-Azərbaycan dilçiliyi elminin bugünkü inkişaf səviyyəsini necə qiymətləndirirsiniz? Sizcə, bu sahədə qarşıda duran əsas elmi və praktik vəzifələr hansılardır?

 -Azərbaycan dilçiliyi son illərdə həm nəzəri, həm də tətbiqi istiqamətlər üzrə mühüm inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Aparılan fundamental tədqiqatlar, yeni elmi nəşrlərin hazırlanması, beynəlxalq elmi əməkdaşlığın genişlənməsi və rəqəmsal texnologiyaların dilçilik araşdırmalarına tətbiqi bu sahənin inkişaf dinamikasını göstərir. Bununla yanaşı, müasir dövr Azərbaycan dilçiliyi qarşısında yeni və daha məsuliyyətli vəzifələr qoyur. Qloballaşma, rəqəmsallaşma və süni intellekt texnologiyalarının sürətli inkişafı dilçilik tədqiqatlarının metodoloji bazasının yenilənməsini və tətbiqi nəticələrinin genişləndirilməsini zəruri edir.
Bu baxımdan, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyində səsləndirdiyi fikirlər elmin gələcək inkişaf istiqamətlərini aydın şəkildə müəyyənləşdirir. Dövlət başçısı xüsusilə elmin texnoloji inkişafla və insan kapitalının gücləndirilməsi ilə sıx bağlı olduğunu, süni intellekt, innovasiya və müasir texnologiyaların elmi fəaliyyətin əsas prioritetlərindən birinə çevrildiyini vurğulamışdır. Prezident qeyd etmişdir ki, ölkənin dayanıqlı inkişafını müəyyən edən əsas amil təbii sərvətlər deyil, intellektual potensial və elmi tərəqqidir.
Hesab edirəm ki, Azərbaycan dilçiliyi də bu strateji istiqamətlərə uyğun olaraq inkişaf etməlidir. Qarşıda duran əsas vəzifələr sırasında milli dil korpusunun daha da zənginləşdirilməsi, elektron lüğətçilik və terminologiya bazalarının təkmilləşdirilməsi, Azərbaycan dili üçün süni intellekt əsaslı dil texnologiyalarının hazırlanması, rəqəmsal dil resurslarının genişləndirilməsi, dil normalarının müasir kommunikasiya mühitində qorunması və Azərbaycan dilinin beynəlxalq elmi məkanda daha geniş təbliği xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Eyni zamanda, fundamental elmi araşdırmalarla praktik nəticələr arasında əlaqənin gücləndirilməsi, gənc tədqiqatçıların elmi fəaliyyətə cəlb edilməsi, beynəlxalq elmi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, dilimizin digər türk dilləri və dünya dilləri ilə müqayisəli tədqiqatlara cəlb edilməsi və əldə olunan elmi nəticələrin təhsil, informasiya texnologiyaları və dövlət dil siyasətində tətbiqi də prioritet istiqamətlər sırasında olmalıdır. İnanıram ki, bu vəzifələrin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi Azərbaycan dilçiliyinin müasir dünya dilçilik elminə inteqrasiyasını sürətləndirəcək və milli dilimizin elmi əsaslarla inkişafına mühüm töhfə verəcəkdir.

-Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində Azərbaycan dilçiliyi kafedrasına rəhbərlik edirsiniz. Kafedranın fəaliyyətində hansı istiqamətlərə xüsusi önəm verirsiniz?

-Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetində Azərbaycan dilçiliyi kafedrasının fəaliyyətində əsas diqqət yetirdiyimiz istiqamətlərdən biri müasir elmi yanaşmaların tədris prosesinə inteqrasiyası, yüksəkixtisaslı filoloq və gələcək Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimlərinin hazırlanmasıdır. Hesab edirik ki, tədris prosesi fundamental dilçilik biliklərinin mənimsədilməsi ilə yanaşı, tələbələrdə elmi düşüncə tərzinin, tədqiqat bacarıqlarının və müasir pedaqoji kompetensiyaların formalaşdırılmasına xidmət etməlidir.
Kafedranın fəaliyyətində elmi tədqiqatların keyfiyyətinin yüksəldilməsi, aktual dilçilik problemlərinin araşdırılması, müəllim və gənc tədqiqatçıların beynəlxalq elmi əməkdaşlığa cəlb olunması, nüfuzlu elmi nəşrlərdə məqalələrin dərc edilməsi və innovativ tədqiqat metodlarının tətbiqi əsas istiqamətlərdəndir. Eyni zamanda, Azərbaycan dilinin nəzəri və tətbiqi problemləri, dil siyasəti, terminologiya, nitq mədəniyyəti, rəqəmsal dilçilik və süni intellekt texnologiyalarının dilçilik sahəsində tətbiqi kimi müasir istiqamətlər üzrə araşdırmaların genişləndirilməsinə xüsusi əhəmiyyət veririk.
Bununla yanaşı, kafedrada elmlə təhsilin vəhdətinin təmin olunmasına, tələbələrin elmi fəaliyyətə erkən mərhələdən cəlb edilməsinə, onların konfranslarda (TEC), seminar və layihələrdə iştirakının təşviqinə xüsusi diqqət yetirilir. Qarşıya qoyduğumuz əsas məqsəd yalnız peşəkar müəllim və filoloqlar yetişdirmək deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlərə bağlı, yüksək elmi dünyagörüşə malik, müasir çağırışlara cavab verən mütəxəssislərin formalaşmasına töhfə verməkdir.

-Müasir dövrdə ali təhsildə dilçilik fənlərinin tədrisində hansı yeniliklərin tətbiqini vacib hesab edirsiniz?

-Müasir dövrdə ali təhsildə dilçilik fənlərinin tədrisi ənənəvi yanaşmalarla yanaşı, innovativ metod və texnologiyaların tətbiqini də tələb edir. Hesab edirəm ki, tədris prosesində əsas diqqət tələbəyönümlü təlim modellərinə, tənqidi və analitik təfəkkürün inkişafına, nəzəri biliklərin praktik tətbiqi ilə uzlaşdırılmasına yönəldilməlidir. Dilçilik fənləri yalnız nəzəri biliklərin mənimsədilməsi ilə məhdudlaşmamalı, tələbələrə dil faktlarını müstəqil təhlil etmək, elmi nəticələr çıxarmaq və onları praktik müstəvidə tətbiq etmək bacarığı qazandırmalıdır.
Bu baxımdan, rəqəmsal texnologiyaların və süni intellekt alətlərinin tədris prosesinə inteqrasiyası xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Elektron korpuslardan, rəqəmsal lüğətlərdən, avtomatik mətn təhlili proqramlarından və digər müasir dil texnologiyalarından istifadə həm tədrisin keyfiyyətini artırır, həm də tələbələrin müasir elmi-tədqiqat metodlarını mənimsəməsinə şərait yaradır. Eyni zamanda, layihəəsaslı təlim, probleməsaslı öyrənmə, akademik yazı bacarıqlarının inkişafı və multidissiplinar yanaşmalar dilçilik təhsilinin ayrılmaz tərkib hissəsinə çevrilməlidir.
Bununla yanaşı, müəllim hazırlığında praktik komponentin gücləndirilməsi, müasir qiymətləndirmə metodlarının tətbiqi, beynəlxalq təcrübənin öyrənilməsi və tədris proqramlarının əmək bazarının tələblərinə uyğun yenilənməsi vacib məsələlərdəndir. Hesab edirəm ki, dilçilik tədrisinin əsas məqsədi yalnız nəzəri cəhətdən hazırlıqlı mütəxəssislər yetişdirmək deyil, həm də rəqəmsal mühitdə işləməyi bacaran, elmi yeniliklərə açıq, yaradıcı və rəqabətqabiliyyətli müəllim və tədqiqatçıların formalaşdırılmasıdır. Bu yanaşma ölkədə ali təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə və Azərbaycan dilçiliyinin müasir inkişaf tendensiyalarına uyğun şəkildə irəliləməsinə mühüm töhfə verəcəkdir.

 -Süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə Azərbaycan dilinin qorunması, inkişafı və düzgün istifadəsi ilə bağlı hansı məsələlər xüsusi diqqət tələb edir?

-Süni intellekt və rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı Azərbaycan dili qarşısında həm yeni imkanlar, həm də yeni çağırışlar yaradır. Bu şəraitdə əsas məqsəd dilin yalnız qorunması deyil, həm də onun rəqəmsal mühitdə tam funksional və rəqabətqabiliyyətli bir dil kimi inkişafını təmin etməkdir. Bunun üçün Azərbaycan dilinin zəngin leksik və qrammatik sistemini əks etdirən elektron dil korpuslarının, rəqəmsal lüğətlərin, terminoloji bazaların və annotasiyalı mətn resurslarının daha da təkmilləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu resurslar süni intellekt əsaslı dil modellərinin və digər rəqəmsal texnologiyaların inkişafı üçün etibarlı elmi baza rolunu oynayır.
Eyni zamanda, dövlət dil siyasətinin rəqəmsal mühitdə ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi, ədəbi dil normalarının qorunması, kütləvi informasiya vasitələrində, sosial şəbəkələrdə və elektron kommunikasiya platformalarında Azərbaycan dilindən düzgün istifadənin təşviqi mühüm vəzifələrdəndir. Xarici dillərin təsiri nəticəsində yaranan əsassız alınmaların qarşısının alınması, yeni anlayışların milli dilin daxili imkanları əsasında ifadə olunması,bəzi arxaik türkmənşəli sözlərin yenidən dilə daxil edilməsi, işləkliyinin artırılmaası və elmi cəhətdən əsaslandırılmış terminologiyanın formalaşdırılması daim diqqətdə saxlanılmalıdır.
Bu gün süni intellekt texnologiyalarının inkişafı Azərbaycan dili üçün nitqin avtomatik tanınması, maşın tərcüməsi, mətnlərin avtomatik emalı, orfoqrafiya və qrammatika yoxlanışı, intellektual axtarış sistemləri kimi istiqamətlərdə geniş imkanlar açır. Buna görə də dilçi alimlər, informasiya texnologiyaları üzrə mütəxəssislər və aidiyyəti dövlət qurumları arasında sistemli əməkdaşlığın gücləndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır.
Hesab edirəm ki, gələcək dövrdə əsas prioritetlərdən biri Azərbaycan dilinin rəqəmsal suverenliyinin təmin edilməsi, onun süni intellekt platformalarında yüksək keyfiyyətlə təmsil olunması və yeni texnologiyaların milli dilin inkişafına xidmət edən vasitəyə çevrilməsidir. Bu, həm dilimizin elmi əsaslarla inkişafına, həm də milli-mədəni irsimizin qlobal informasiya məkanında qorunmasına və təbliğinə mühüm töhfə verəcəkdir.

-Gənc tədqiqatçıların və doktorantların elmi fəaliyyətə marağını artırmaq üçün hansı addımların atılmasını vacib hesab edirsiniz?

-Gənc tədqiqatçıların və doktorantların elmi fəaliyyətə marağının artırılması Azərbaycan elminin gələcək inkişafının əsas şərtlərindən biridir. Bu istiqamətdə, ilk növbədə, elmi mühitin daha yaradıcı, təşəbbüskar və rəqabətqabiliyyətli şəkildə formalaşdırılması vacibdir. Gənclər yalnız nəzəri biliklərlə deyil, müasir tədqiqat metodologiyası, akademik yazı mədəniyyəti, elmi etika və beynəlxalq elmi kommunikasiya bacarıqları ilə də silahlandırılmalıdırlar.
Hesab edirəm ki, doktorant və gənc alimlərin fundamental və tətbiqi elmi layihələrə cəlb edilməsi, onların beynəlxalq konfranslarda, yay məktəblərində və tədqiqat proqramlarında iştirakına geniş imkanların yaradılması, eləcə də nüfuzlu beynəlxalq elmi jurnallarda məqalələrinin dərcinə institusional dəstəyin göstərilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda, elmi rəhbərlik institutunun daha da gücləndirilməsi, təcrübəli alimlərlə gənc tədqiqatçılar arasında mentorluq ənənəsinin inkişaf etdirilməsi elmi məktəblərin davamlılığını təmin edən mühüm amillərdəndir.
Müasir dövrdə elmi fəaliyyət innovasiya və rəqəmsal texnologiyalarla sıx bağlı olduğundan gənc tədqiqatçıların süni intellekt, rəqəmsal humanitar elmlər, korpus dilçiliyi və digər müasir istiqamətlər üzrə bilik və bacarıqlarının inkişafına da xüsusi diqqət yetirilməlidir. Elmi nəticələrin cəmiyyətin və dövlətin inkişaf prioritetləri ilə uzlaşdırılması, universitet–elmi müəssisə–istehsalat əməkdaşlığının genişləndirilməsi də gənclərin elmə marağını artıran mühüm amillərdəndir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin də vurğuladığı kimi, ölkənin gələcək inkişafı insan kapitalının və elmi-intellektual potensialın gücləndirilməsi ilə sıx bağlıdır. Bu baxımdan gənclərin elmə cəlb olunması, onların təşəbbüslərinin dəstəklənməsi və yaradıcılıq potensialının reallaşdırılması dövlətin elm siyasətinin mühüm prioritetlərindən biri kimi qiymətləndirilməlidir.
İnanıram ki, gənc alimlər üçün əlverişli elmi mühitin yaradılması, onların təşəbbüslərinin dəstəklənməsi, beynəlxalq elmi məkana inteqrasiyasının genişləndirilməsi və müasir tədqiqat imkanlarının artırılması Azərbaycan elminin, o cümlədən Azərbaycan dilçiliyinin davamlı inkişafını təmin edəcək əsas amillərdən biri olacaqdır.

-Sizcə, yaxşı alimlə yaxşı müəllimi fərqləndirən əsas xüsusiyyətlər hansılardır? Bu iki missiyanı eyni uğurla yerinə yetirmək nə dərəcədə çətindir?

-Yaxşı alim və yaxşı müəllim anlayışları bir-birini tamamlayan, lakin mahiyyət etibarilə fərqli missiyaları ifadə edir. Yaxşı alim hər şeydən əvvəl elmi həqiqəti axtaran, tənqidi-analitik təfəkkürə malik, yeniliklərə açıq, obyektiv və prinsipial tədqiqatçıdır. O, mövcud elmi bilikləri inkişaf etdirməyə, yeni nəticələr əldə etməyə və elmi problemlərə əsaslandırılmış həll yolları təqdim etməyə çalışır. Yaxşı müəllim isə öz bilik və təcrübəsini sistemli şəkildə ötürməyi bacaran, tələbələrdə elmə maraq oyadan, onların analitik düşüncə və müstəqil tədqiqat bacarıqlarını formalaşdıran şəxsdir.
Əslində, ali təhsil mühitində bu iki missiya bir-birindən ayrılmazdır. Elmi fəaliyyətlə məşğul olmayan müəllimin tədrisi zamanla yeniliklərdən uzaqlaşa bilər. Eyni zamanda, əldə etdiyi elmi nəticələri auditoriyaya səmərəli çatdıra bilməyən alim də cəmiyyətə təsir imkanlarını tam reallaşdıra bilməz. Buna görə də müasir universitet müəllimi həm fəal tədqiqatçı, həm də yüksək pedaqoji səriştəyə malik mütəxəssis olmalıdır.
Bu iki missiyanı eyni səviyyədə uğurla yerinə yetirmək, şübhəsiz ki, asan deyil. Elmi tədqiqat uzunmüddətli axtarış, sistemli araşdırma və yüksək konsentrasiya tələb etdiyi kimi, keyfiyyətli tədris də daim yenilənən bilik, metodiki hazırlıq və tələbələrlə səmərəli ünsiyyət bacarığı tələb edir. Hər iki istiqamətdə uğur qazanmaq üçün peşəkarlıqla yanaşı, davamlı özünüinkişaf, məsuliyyət hissi və elmə, təhsilə sədaqət əsas şərtlərdir.
 Hesab edirəm ki, universitet mühitinin ən böyük dəyəri məhz elmi yaradıcılıqla pedaqoji fəaliyyətin vəhdətindədir. Alim öz tədqiqatları ilə elmi zənginləşdirir, müəllim kimi isə həmin elmi bilikləri yeni nəslə ötürərək onların tədqiqatçı kimi formalaşmasına töhfə verir. Məhz bu vəhdət elmin davamlılığını, elmi məktəblərin inkişafını və cəmiyyətin intellektual potensialının güclənməsini təmin edən başlıca amillərdən biridir.

-Pedaqoji fəaliyyətiniz boyunca tələbələrinizlə münasibətlərinizdə hansı prinsiplərə sadiq qalmısınız?

-Pedaqoji fəaliyyətim boyunca tələbələrlə münasibətlərdə əsas götürdüyüm başlıca prinsip qarşılıqlı hörmət, etimad və elmi əməkdaşlıq mühiti yaratmaq olmuşdur. Hesab edirəm ki, müəllim və tələbə münasibəti yalnız bilik ötürülməsi ilə məhdudlaşmamalı, eyni zamanda tələbənin şəxsiyyət kimi formalaşmasına, onun yaradıcı və müstəqil düşünmə qabiliyyətinin inkişafına xidmət etməlidir.
Tələbələrə münasibətdə hər zaman obyektivlik, tələbkarlıq və ədalət prinsiplərini qorumağa çalışmışam. Mənim üçün tələbənin yalnız hazır bilikləri mənimsəməsi deyil, sual verməyi, araşdırma aparmağı, elmi yanaşma formalaşdırmağı və öz mövqeyini əsaslandırmağı öyrənməsi daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də tədris prosesində sərbəst fikir mübadiləsinə, elmi müzakirələrə və yaradıcı təşəbbüslərə xüsusi önəm vermişəm.
Eyni zamanda, tələbələrin fərdi xüsusiyyətlərini, maraq dairələrini və potensial imkanlarını nəzərə almağı vacib hesab edirəm. Müəllimin vəzifəsi yalnız qiymətləndirmək deyil, həm də istiqamət göstərmək, gəncləri elmi axtarışlara həvəsləndirmək və onların inkişafına dəstək olmaqdır. Xüsusilə elmi fəaliyyətə maraq göstərən tələbələrlə işləyərkən onlarda tədqiqatçılıq vərdişlərinin formalaşmasına, müstəqil düşüncə və məsuliyyət hissinin inkişafına diqqət yetirmişəm.
İnanıram ki, müəllimin tələbəyə verdiyi ən böyük töhfə yalnız öyrətdiyi biliklər deyil, həm də elmə, əməyə və mənəvi dəyərlərə münasibət nümunəsidir. Tələbə ilə müəllim arasında formalaşan sağlam elmi-pedaqoji münasibət həm tədrisin keyfiyyətini artırır, həm də gələcək mütəxəssislərin yetişməsində mühüm rol oynayır.
Universitetimizin Beynəlxalq Əlaqələr üzrə prorektoru professor Mahirə xanımın irəli sürdüyü “ənənələrə sədaqətlə” və filologiya fakültəsinin dekanı Könül Həsənovanın rəhbər tutduğu “ənənədən müasirliyə” konseptual yanaşmalarını fəaliyyətimizin əsas prinsipi kimi qəbul edərək, filologiya fakültəsinin kollektivi klassik akademik dəyərlərin qorunması ilə müasir təhsil paradiqmasının tələblərinin uzlaşdırılması istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərir. Bu yanaşma çərçivəsində klassik müəllim modelinin zəngin pedaqoji irsi müasir müəllimin innovativ kompetensiyaları ilə vəhdətdə qiymətləndirilir, ənənəvi təhsil təcrübəsi isə müasir təlim metodları və texnologiyaları ilə zənginləşdirilərək inkişaf etdirilir.

-Elmi rəhbərlik etdiyiniz magistr və doktorantların uğurları sizin üçün nə ifadə edir? Gənclərlə işləmək sizə hansı məsuliyyəti yükləyir?

-Elmi rəhbərlik etdiyim magistr və doktorantların uğurları mənim üçün, ilk növbədə, elmi məktəbin davamlılığının və müəllim–tələbə əməkdaşlığının uğurlu nəticəsinin göstəricisidir. Gənc tədqiqatçının müstəqil elmi mövqe formalaşdırması, yeni araşdırmalar aparması, elmi nəticələr əldə etməsi və öz sahəsində inkişaf etməsi müəllim üçün ən böyük mənəvi və elmi dəyərlərdən biridir.
Elmi rəhbərlik yalnız tədqiqat mövzusunun müəyyənləşdirilməsi və elmi istiqamətlərin göstərilməsi ilə məhdudlaşmır. Bu proses gənc alimin elmi düşüncə tərzinin formalaşdırılmasını, düzgün metodoloji yanaşmaların aşılanmasını, akademik məsuliyyət və elmi etik prinsiplərə riayət etməsinin təmin edilməsini də əhatə edir. Buna görə də hər bir magistr və doktorantla işləyərkən onun fərdi potensialını üzə çıxarmağa, müstəqil araşdırma aparmaq bacarığını inkişaf etdirməyə və elmə yaradıcı yanaşmasını dəstəkləməyə çalışıram.
Gənclərlə işləmək eyni zamanda böyük məsuliyyət tələb edir. Çünki bu gün yetişən tədqiqatçılar sabah elmin, təhsilin və milli elmi məktəblərin inkişafını təmin edəcək mütəxəssislərdir. Onlara yalnız elmi bilik vermək deyil, həm də elmə vicdanlı münasibət, obyektivlik, zəhmətkeşlik və yeniliyə açıq olmaq kimi keyfiyyətləri aşılamaq müəllimin əsas vəzifələrindən biridir.
Hesab edirəm ki, elmi rəhbərin ən mühüm missiyalarından biri gənc tədqiqatçıya hazır cavablar vermək deyil, onu düzgün suallar qoymağa, müstəqil düşünməyə və elmi axtarış aparmağa istiqamətləndirməkdir. Magistr və doktorantların əldə etdiyi hər bir uğur həm onların şəxsi zəhmətinin nəticəsi, həm də elmi rəhbər üçün yeni nəsil alimlərin formalaşmasına verilən töhfənin göstəricisidir.

-Dil daim inkişaf edən canlı bir sistemdir. Sizcə, müasir dövrdə Azərbaycan dilinə təsir edən əsas amillər hansılardır və bu proseslərə necə yanaşmaq lazımdır?

-Dil, həqiqətən də, daim inkişaf edən bir sistemdir. Onun inkişafı cəmiyyətin sosial, siyasi, iqtisadi, mədəni və texnoloji dəyişiklikləri ilə sıx bağlıdır. Müasir dövrdə Azərbaycan dilinə təsir edən əsas amillər sırasında qloballaşma proseslərini, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafını, kütləvi kommunikasiya vasitələrinin və sosial şəbəkələrin geniş yayılmasını, eləcə də müxtəlif dillərlə intensiv əlaqələri xüsusi qeyd etmək olar.
Qloballaşma və beynəlxalq əlaqələrin genişlənməsi nəticəsində Azərbaycan dilinə yeni anlayışlar, terminlər və ifadələr daxil olur. Bu proses təbii dil hadisəsidir və dilin zənginləşməsinə xidmət edə bilər. Lakin hər bir yeni söz və ifadənin dilə daxil olması elmi əsaslarla qiymətləndirilməli, Azərbaycan dilinin daxili imkanları, fonetik və qrammatik xüsusiyyətləri, eləcə də ədəbi dil normaları nəzərə alınmalıdır. Əsas məqsəd xarici təsirləri tamamilə rədd etmək deyil, onları milli dil sisteminin tələbləri baxımından düzgün tənzimləməkdir.
Müasir dövrdə rəqəmsal mühitin Azərbaycan dilinə təsiri də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sosial şəbəkələrdə və elektron kommunikasiya vasitələrində dil normalarına riayət olunması, düzgün yazı vərdişlərinin formalaşdırılması, gənc nəslin dil mədəniyyətinin yüksəldilməsi mühüm məsələlərdəndir. Eyni zamanda, Azərbaycan dilinin rəqəmsal platformalarda geniş istifadəsi üçün elektron lüğətlərin, dil korpuslarının, süni intellekt əsaslı dil texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi vacibdir.
Hesab edirəm ki, dilə yanaşmada iki əsas prinsip qorunmalıdır: bir tərəfdən, dilin təbii inkişaf qanunauyğunluqlarını qəbul etmək, digər tərəfdən isə onun milli mahiyyətini və ədəbi normalarını qorumaq. Dilə münasibət mühafizəkar qadağalarla deyil, elmi əsaslandırılmış dil siyasəti, maarifləndirmə və yüksək nitq mədəniyyətinin formalaşdırılması yolu ilə tənzimlənməlidir.
Azərbaycan dilinin gələcək inkişafı onun həm milli-mədəni dəyər kimi qorunmasından, həm də müasir elmi, texnoloji və kommunikativ mühitdə aktiv fəaliyyət göstərməsindən asılıdır. Buna görə də əsas vəzifə dilimizi dəyişikliklərdən təcrid etmək deyil, onun inkişaf proseslərini elmi şəkildə istiqamətləndirmək və yeni dövrün tələblərinə uyğun imkanlarını genişləndirməkdir.

-Elmi fəaliyyətinizdə sizi ən çox motivasiya edən nədir? Çətinliklərlə qarşılaşdığınız məqamlarda sizi irəli aparan əsas güc mənbəyi nə olub?

-Elmi fəaliyyətimdə məni ən çox motivasiya edən əsas amil elmə olan inamım və seçdiyim sahənin cəmiyyət, təhsil və milli-mədəni dəyərlər baxımından əhəmiyyətini dərk etməyimdir. Azərbaycan dilçiliyi ilə məşğul olmaq mənim üçün yalnız elmi problemlərin araşdırılması deyil, həm də ana dilimizin zənginliyinin öyrənilməsi, onun inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi, gənclərə sevdirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi missiyasıdır.
Elmi araşdırmaların təbiətində daim axtarış, sual və çətinliklər mövcuddur. Yeni elmi nəticəyə nail olmaq, mürəkkəb problemləri həll etmək, zəngin dil materialını təhlil etmək və əldə olunan nəticələri elmi ictimaiyyətə təqdim etmək böyük səbir və ardıcıllıq tələb edir. Belə məqamlarda məni irəli aparan əsas qüvvə elmə məsuliyyətli münasibət, tədqiqatdan doğan yaradıcılıq hissi və əldə edilən nəticələrin Azərbaycan dilçiliyinin inkişafına verə biləcəyi töhfənin dərk olunmasıdır.
Bununla yanaşı, elmi fəaliyyətimdə müəllimlik missiyası və gənc tədqiqatçıların inkişafına töhfə vermək də mühüm motivasiya mənbələrindən biridir. Yeni nəslin elmə marağını görmək, onların uğurlarına şahid olmaq və elmi məktəbin davamlılığını təmin etmək alim üçün böyük mənəvi dəyər daşıyır.
Hesab edirəm ki, həqiqi elmi fəaliyyət yalnız nəticə əldə etmək deyil, həm də daim öyrənmək, yenilənmək və elmi həqiqət axtarışına sadiq qalmaq prosesidir. Məhz bu düşüncə illər ərzində qarşıya çıxan çətinlikləri aşmaqda və elmi fəaliyyətimi davam etdirməkdə əsas dayaq olmuşdur.

-Bugünkü gənclərin ana dilinə münasibətini necə dəyərləndirirsiniz? Dil mədəniyyətinin formalaşdırılmasında ailənin, məktəbin və medianın rolu barədə fikirləriniz maraqlıdır.

-Bugünkü gənclərin ana dilinə münasibətini ümumilikdə müsbət qiymətləndirmək olar. Gənc nəsil Azərbaycan dilinə milli kimliyin əsas göstəricilərindən biri kimi yanaşır, onun ictimai və mədəni əhəmiyyətini dərk edir. Bununla yanaşı, müasir informasiya mühiti, qloballaşma və müxtəlif dillərlə intensiv əlaqələr gənclərin dil istifadəsinə müəyyən təsirlər göstərir. Xüsusilə sosial şəbəkələrdə, elektron yazışmalarda və rəqəmsal platformalarda dil normalarına bəzən lazımi səviyyədə əməl olunmaması diqqət tələb edən məsələlərdəndir.
Bu proseslərə yalnız tənqidi mövqedən deyil, həm də maarifləndirici və elmi yanaşma ilə münasibət göstərmək lazımdır. Gənclərin dilə marağını artırmaq üçün Azərbaycan dilinin zəngin imkanlarını, ifadə gözəlliyini və müasir elmi-kommunikativ potensialını daha geniş şəkildə təqdim etmək vacibdir. Dil mədəniyyəti yalnız qaydaların öyrədilməsi ilə deyil, həm də dilə sevgi, məsuliyyət və düzgün istifadə vərdişlərinin formalaşdırılması ilə yaranır.
Dil mədəniyyətinin formalaşmasında ailənin rolu əsas və ilkin mərhələni təşkil edir. Uşaq ilk dil mühitini ailədə qazanır və ana dilinə münasibəti böyük ölçüdə ailədə gördüyü nümunə əsasında formalaşır. Ailədə düzgün və zəngin nitq mühitinin yaradılması uşağın dil bacarıqlarının inkişafına mühüm təsir göstərir.
Məktəb isə bu prosesin elmi və sistemli şəkildə davam etdirildiyi əsas mühitdir. Azərbaycan dili dərslərinin məqsədi yalnız qrammatik qaydaları öyrətmək deyil, həm də şagirdlərdə oxu mədəniyyəti, düzgün nitq vərdişləri, məntiqi və yaradıcı düşüncə formalaşdırmaqdır. Müəllimin şəxsi nitq nümunəsi və pedaqoji yanaşması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Medianın və xüsusilə rəqəmsal media vasitələrinin də dil mədəniyyətinin formalaşmasında böyük təsiri vardır. Televiziya, internet resursları, sosial media platformaları geniş auditoriyaya malik olduğundan burada istifadə olunan dil cəmiyyət üçün nümunə rolunu oynayır. Buna görə də media nümayəndələrinin ədəbi dil normalarına həssas yanaşması, keyfiyyətli dil nümunələrinin təşviqi mühüm vəzifələrdəndir.
Hesab edirəm ki, ana dilinin qorunması yalnız dilçi alimlərin və ya müəllimlərin deyil, bütün cəmiyyətin ortaq məsuliyyətidir. Ailə, məktəb və medianın birgə fəaliyyəti nəticəsində dilinə hörmət edən, onu düzgün və yaradıcı şəkildə istifadə etməyi bacaran yeni nəsil formalaşdırmaq mümkündür.

-Professor və kafedra müdiri kimi zəngin iş qrafikiniz var. Bütün bu məsuliyyətlər arasında şəxsi inkişaf və elmi yaradıcılıq üçün vaxtı necə bölüşdürürsünüz?

-Professor və kafedra müdiri kimi fəaliyyətim bütün istiqamətlər üzrə böyük məsuliyyət tələb edir. Tədris prosesi, elmi tədqiqatlar, inzibati və təşkilati məsələlər arasında düzgün vaxt bölgüsünün aparılması bu fəaliyyətin səmərəli təşkili üçün əsas şərtlərdən biridir. Buna görə də iş planlaşdırmasına, prioritetlərin müəyyənləşdirilməsinə və hər bir istiqamət üzrə ardıcıl fəaliyyət göstərməyə xüsusi diqqət yetirirəm.
Elmi yaradıcılıq mənim üçün yalnız iş qrafikində ayrılmış zaman deyil, həm də davamlı düşüncə və axtarış prosesidir. Tədqiqat materialları ilə işləmək, yeni elmi ədəbiyyatı izləmək, müasir dilçilik istiqamətlərini öyrənmək və əldə olunan nəticələri ümumiləşdirmək üçün mütəmadi vaxt ayırmağa çalışıram. Hesab edirəm ki, alim daim öyrənməli, yenilənməli və öz elmi potensialını inkişaf etdirməlidir.
Kafedra rəhbəri kimi əsas vəzifələrimdən biri də elmi-pedaqoji kollektivin fəaliyyətini səmərəli təşkil etmək, əməkdaşların və gənc tədqiqatçıların inkişafına şərait yaratmaqdır. Bu baxımdan, idarəçilik fəaliyyətini də elmi missiyanın bir hissəsi kimi qiymətləndirirəm.
Şəxsi inkişaf məsələsində isə müasir elmi yenilikləri izləmək, beynəlxalq təcrübəni öyrənmək, yeni tədqiqat metodlarını mənimsəmək və peşəkar ünsiyyət imkanlarını genişləndirmək əsas istiqamətlərimdəndir. Vaxtın düzgün idarə olunması ilə yanaşı, elmə və təhsilə bağlılıq, seçilmiş sahəyə məsuliyyətli münasibət bu tarazlığı qorumağa kömək edən əsas amillərdir.
İnanıram ki, professor və alim üçün ən vacib keyfiyyətlərdən biri daim inkişaf etmək istəyidir. Elmi fəaliyyət heç zaman tamamlanan proses deyil; hər yeni araşdırma, hər yeni elmi sual insanı yenidən öyrənməyə və axtarış aparmağa sövq edir.

-"Türk dünyası aydınları" ensiklopediyasına daxil edilməyiniz və "Altın Yıldız" medalı ilə təltif olunmağınızı necə dəyərləndirirsiniz?

-Son illər Türk dünyasının elmi və mədəni inteqrasiyasına yönəlmiş müxtəlif beynəlxalq layihələrdə, elmi konfranslarda və akademik əməkdaşlıq platformalarında fəal iştirak etməyim mənim üçün həm böyük şərəf, həm də ciddi məsuliyyətdir. Azərbaycan dilçiliyinin, milli elmi məktəbimizin və ümumilikdə ölkəmizin elmi potensialının Türk dünyasında tanıdılması istiqamətində gördüyüm işlərin belə yüksək qiymətləndirilməsi böyük qürur hissi yaradır.
"Türk dünyası aydınları" (Ankara–2026) ensiklopediyasına daxil edilməyim fəaliyyətimə verilən yüksək elmi dəyərin göstəricisi olmaqla yanaşı, Azərbaycan elminə və dilçiliyinə göstərilən ehtiramın ifadəsi kimi də qiymətləndirirəm. Bu cür nüfuzlu ensiklopediyada yer almaq hər bir alim üçün böyük etimad deməkdir və insanı gələcək fəaliyyətində daha böyük məsuliyyətlə çalışmağa sövq edir.
Eyni zamanda, Türk Bilim Akademiyasının "Altın Yıldız" medalı ilə təltif olunmağım mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu mükafatı yalnız şəxsi uğur kimi deyil, Azərbaycan elminin, Azərbaycan dilçiliyinin və təmsil etdiyim elmi məktəbin uğuru kimi qəbul edirəm. Hesab edirəm ki, belə qiymətləndirmələr uzun illər ərzində aparılan ardıcıl elmi fəaliyyətə, beynəlxalq akademik əməkdaşlığa və Türk dünyasının ortaq elmi-mədəni dəyərlərinin inkişafına verilən dəyərin göstəricisidir.
Bu etimad mənə gələcək fəaliyyətimdə daha böyük əzmlə çalışmağa stimul verir. Qarşıdakı dövrdə də Türk dövlətlərinin alimləri ilə elmi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, ortaq tədqiqat layihələrinin həyata keçirilməsi, Azərbaycan dilçiliyinin beynəlxalq elmi məkanda daha geniş tanıdılması və gənc tədqiqatçıların bu prosesə cəlb olunması istiqamətində fəaliyyətimi davam etdirməyi qarşıma əsas məqsədlərdən biri kimi qoymuşam.
İnanıram ki, Türk dünyasının ortaq elmi və mədəni dəyərlərinin qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində alimlər arasında əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi ümumi inkişafımıza mühüm töhfə verəcək. Bu yolda Azərbaycan alimlərinin layiqli şəkildə təmsil olunması isə mənim üçün həm qürur, həm də böyük məsuliyyətdir.

-Elmi fəaliyyətiniz boyunca yaddaşınızda xüsusi iz qoyan, sizi kövrəldən və ya qürurlandıran bir hadisəni bizimlə bölüşərdinizmi?

-Elmi fəaliyyətim boyunca yaddaşımda xüsusi iz qoyan hadisələrdən biri elmi rəhbərim, görkəmli dilçi alim A. Qurbanovun rəhbərlik etdiyi kafedrada formalaşan elmi mühit və həmin elmi məktəbin davamçısı olmaq məsuliyyəti ilə bağlıdır. Bu gün vaxtilə B. Çobanzadənin, Ə.Dəmirçizadənin, A.Qurbanovun rəhbərlik etdiyi kafedraya rəhbərlik etmək mənim üçün həm böyük qürur, həm də xüsusi məsuliyyət hissi yaradır.
Bu alimlərin elmi irsi, tədqiqatçılıq mədəniyyəti, elmə və tələbələrə münasibəti mənim peşəkar fəaliyyətimin formalaşmasında mühüm rol oynayıb. Onun rəhbərliyi altında qazandığım elmi təcrübə, öyrəndiyim prinsiplər və elmi yanaşmalar bu gün də fəaliyyətimdə əsas istiqamətlərdən biridir. Mənim üçün ən böyük dəyərlərdən biri həmin elmi ənənələri qorumaq, inkişaf etdirmək və yeni nəslə ötürməkdir.
Elmi rəhbərimin rəhbərlik etdiyi kafedraya rəhbərlik etmək yalnız bir vəzifə deyil, həm də mənəvi bir bağlılıqdır. Bu, bir tərəfdən keçmiş elmi məktəbə ehtiram, digər tərəfdən isə gələcək qarşısında məsuliyyətdir. Hər dəfə kafedranın elmi fəaliyyətinə, müəllim və tələbələrin uğurlarına nəzər salarkən həmin ənənələrin davam etdiyini görmək mənə böyük qürur hissi verir.
Hesab edirəm ki, alimin ən böyük mirası yalnız yazdığı əsərlər deyil, həm də yetişdirdiyi alimlər və yaratdığı elmi məktəbdir. A. Qurbanovun elmi irsinin davam etdirilməsi, onun formalaşdırdığı dəyərlərin yaşadılması mənim üçün həm şərəfli bir missiya, həm də elmi fəaliyyətimin ən qiymətli istiqamətlərindən biridir.

-Bu gün geriyə nəzər saldıqda, keçdiyiniz yolda sizi ən çox sevindirən nailiyyətiniz hansıdır?

 -Bu gün geriyə nəzər saldıqda, məni ən çox sevindirən nailiyyətlər sırasında yalnız elmi əsərlərimi və əldə etdiyim akademik nəticələr deyil, həm də yetişdirdiyim gənc mütəxəssisləri və formalaşmasına töhfə verdiyim elmi mühiti xüsusi qeyd edərdim. Çünki alimin fəaliyyətinin ən mühüm göstəricilərindən biri onun elmi irsinin davamlılığını təmin edən yeni nəslin yetişməsidir.
Azərbaycan dilçiliyi sahəsində apardığım tədqiqatlar, hazırladığım elmi əsərlər və əldə etdiyim nəticələr, şübhəsiz ki, elmi fəaliyyətimin mühüm istiqamətləridir. Lakin müəllim və alim kimi ən böyük məmnuniyyətim tələbələrimin, magistrant və doktorantlarımın uğurlarını görmək, onların müstəqil tədqiqatçılar kimi formalaşmasına şahid olmaqdır.
Xüsusilə elmi rəhbərim A. Qurbanovun yaratdığı elmi ənənələrin davam etdirilməsi, onun rəhbərlik etdiyi kafedrada bu gün fəaliyyət göstərmək və həmin elmi məktəbin dəyərlərini yaşatmaq mənim üçün həm qürurverici, həm də məsuliyyətli bir missiyadır. Bu, mənə göstərir ki, elmdə ən böyük nailiyyət yalnız şəxsi uğurlar deyil, həm də gələcək nəsillər üçün möhkəm elmi zəmin yaratmaqdır.
Hesab edirəm ki, alimin həqiqi uğuru onun elmi fikrə verdiyi töhfə, yetişdirdiyi davamçılar və cəmiyyətə faydalı ola biləcək elmi nəticələrlə ölçülür. Bu baxımdan, keçdiyim yolda məni ən çox sevindirən məqam Azərbaycan dilçiliyinin inkişafına kiçik, də olsa, töhfə vermək və bu sahəyə xidmət edən gənc alimlərin yetişməsində iştirak etməkdir.

-Hazırda üzərində çalışdığınız elmi layihələr və gələcək planlarınız haqqında nə deyə bilərsiniz?Oxucularımızı yaxın gələcəkdə hansı yeni tədqiqatlar və ya nəşrlər gözləyir?

-Hazırda elmi fəaliyyətimdə əsas diqqət yetirdiyim istiqamətlər Azərbaycan dilçiliyinin müasir problemlərinin araşdırılması, dilin inkişaf meyillərinin elmi şəkildə öyrənilməsi və əldə olunan nəticələrin həm nəzəri, həm də praktik baxımdan tətbiqinə yönəlmişdir. Xüsusilə müasir Azərbaycan dilinin funksional imkanları, dil proseslərinin yeni kommunikasiya mühitində dəyişməsi, terminoloji sistemin inkişafı, rəqəmsal texnologiyaların dilə təsiri və dil tədrisinin aktual məsələləri üzərində araşdırmalar aparmağı vacib hesab edirəm.
Hazırda üzərində çalışdığım tədqiqat istiqamətlərindən biri Azərbaycan dilinin müasir inkişaf mərhələsində baş verən leksik-semantik proseslərin, yeni anlayışların ifadə imkanlarının və dil normalarının dəyişən kommunikasiya şəraitində öyrənilməsidir. Bununla yanaşı, Azərbaycan dilinin rəqəmsal resurslarının zənginləşdirilməsi, elektron lüğətçilik, korpus dilçiliyi və süni intellekt texnologiyalarının dilçilik tədqiqatlarında tətbiqi kimi istiqamətlər də xüsusi maraq dairəmdədir.
Gələcək planlarım sırasında yeni elmi əsərlərin, monoqrafik tədqiqatların və elmi məqalələrin hazırlanması, eləcə də gənc tədqiqatçıların bu istiqamətlər üzrə fəaliyyətinin dəstəklənməsi mühüm yer tutur. Hesab edirəm ki, müasir dilçilik qarşısında duran məsələlər yalnız ənənəvi tədqiqat üsulları ilə deyil, həm də yeni metodoloji yanaşmalar, rəqəmsal imkanlar və fənlərarası əməkdaşlıq əsasında araşdırılmalıdır.
Yaxın gələcəkdə oxucuları Azərbaycan dilçiliyinin aktual problemlərinə həsr olunmuş yeni tədqiqatlarla, müasir elmi yanaşmaları əks etdirən nəşrlərlə və dilimizin inkişaf perspektivlərinə dair araşdırmalarla tanış etməyi planlaşdırıram. Əsas məqsədim Azərbaycan dilçiliyinin zəngin elmi ənənələrini müasir çağırışlarla uzlaşdırmaq və bu sahənin gələcək inkişafına layiqli töhfə verməkdir.
Hər il müntəzəm olaraq təşkil olunan “Azərbaycan dilçiliyi XXI yüzillikdə: problemlər, perspektivlər” adlı elmi konfrans Azərbaycan dilçiliyinin aktual nəzəri və praktik problemlərinin müzakirəsi, elmi fikir mübadiləsinin təşkili və yeni tədqiqat istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm akademik platforma kimi qiymətləndirilə bilər. Düşünürəm ki, konfrans dilçilik elminin inkişafına, mövcud problemlərin elmi əsaslarla təhlilinə və perspektiv inkişaf meyillərinin müəyyənləşdirilməsinə əhəmiyyətli töhfə verir.

-Sonda Azərbaycan dilinə, elmə və müəllimlik peşəsinə qədəm qoyan gənclərə hansı tövsiyələri vermək istərdiniz?

-Azərbaycan dilinə, elmə və müəllimlik peşəsinə qədəm qoyan gənclərə, ilk növbədə, böyük məsuliyyət hissi, daim öyrənmək həvəsi və seçdikləri sahəyə sevgi ilə yanaşmağı tövsiyə edərdim. Dil yalnız tədqiqat obyekti deyil, həm də xalqın tarixi yaddaşını, mədəni kimliyini və mənəvi dəyərlərini yaşadan mühüm sərvətdir. Azərbaycan dilini öyrənmək, araşdırmaq və təbliğ etmək eyni zamanda milli-mənəvi dəyərlərə xidmət etmək deməkdir.
Gənc alimlərə və tədqiqatçılara tövsiyəm budur ki, elmə yalnız akademik fəaliyyət kimi deyil, axtarış və yaradıcılıq prosesi kimi yanaşsınlar. Hər bir elmi nəticə səbir, zəhmət, ardıcıllıq və obyektiv yanaşma tələb edir. Müasir dövrdə alim daim yenilənməli, dünya elminin inkişaf istiqamətlərini izləməli, yeni metod və texnologiyalardan istifadə etməyi bacarmalıdır.
Müəllimlik peşəsini seçən gənclər isə unutmamalıdırlar ki, müəllim yalnız bilik verən şəxs deyil, həm də şəxsiyyət formalaşdıran, gələcəyin mütəxəssislərini yetişdirən bir ziyalıdır. Müəllimin nitqi, davranışı, elmə və həyata münasibəti tələbələr üçün nümunədir. Buna görə də bu peşə yüksək peşəkarlıqla yanaşı, böyük mənəvi məsuliyyət tələb edir.
Gənclərə ən böyük tövsiyəm daim oxumaq, araşdırmaq, sual vermək və öyrənməkdən heç zaman yorulmamaqdır. Elm və təhsil yolunda uğurun əsas şərti istedadla yanaşı, zəhmətkeşlik və məqsədə bağlılıqdır. İnanıram ki, Azərbaycan dilinə, elmə və müəllimlik missiyasına sadiq olan yeni nəsil ölkəmizin elmi və mədəni inkişafına mühüm töhfələr verəcəkdir. Azərbaycan dilinin gələcəyi onu sevən, öyrənən, araşdıran və gələcək nəsillərə layiqincə ötürən insanların fəaliyyətindən asılıdır. Bu yolda hər bir gənc tədqiqatçıya və müəllimə uğurlar arzulayıram.

Beləliklə, professor Həcər Hüseynova ilə söhbətimiz bir daha göstərdi ki, elmə və müəllimlik peşəsinə sevgi, ana dilinə sonsuz bağlılıq, davamlı axtarış və məsuliyyət hissi uğurlu fəaliyyətin əsas sütunlarıdır. Milli dilimizin inkişafı, elmimizin güclənməsi və gələcək nəslin savadlı, vətənpərvər ruhda yetişməsi məhz belə alim və müəllimlərin fədakar əməyinin nəticəsidir.
Həcər xanım, səmimi söhbətinizə, dəyərli fikirlərinizi və zəngin elmi təcrübənizi oxucularımızla bölüşdüyünüzə görə Sizə dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Sualarımızı böyük səmimiyyət və peşəkarlıqla cavablandırdığınız üçün təşəkkür edirik.
Sizə möhkəm cansağlığı, tükənməz yaradıcılıq enerjisi, yeni elmi uğurlar, sanballı tədqiqatlar, uğurlu layihələr və Azərbaycan elminin inkişafı naminə həyata keçirdiyiniz bütün fəaliyyətlərdə davamlı nailiyyətlər arzulayırıq. İnanırıq ki, zəngin elmi irsiniz, müəllimlik missiyanız və yetişdirdiyiniz gənc alimlər gələcəkdə də Azərbaycan dilçiliyinin inkişafına, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına və elmimizin beynəlxalq nüfuzunun daha da yüksəlməsinə mühüm töhfələr verməyə davam edəcək. Sizə bu şərəfli və məsuliyyətli yolda yeni zirvələr, bol uğurlar və uzunömürlü elmi fəaliyyət arzulayır, yeni müsahibələrdə yenidən görüşmək ümidi ilə sağollaşırıq.

Yaqut Ağaşahqızı, “İki sahil”