Adil Bəylərov – 70 yaş
Dövlət idarəçilik aparatının institusional dayanıqlığı birbaşa olaraq nəzarət-təftiş institutlarının daxili arxitekturasından və hüquq-mühafizə orqanlarının funksional effektivliyindən asılıdır. Azərbaycan Respublikasının prokurorluq orqanlarında prokuror nəzarətinin təşkili, istintaq aparatının prosessual müstəqilliyi və icra hakimiyyəti orqanlarında qanunvericiliyin unifikasiya olunmuş qaydada tətbiqinə nəzarət mexanizmləri xüsusi hüquqi tədqiqat sahəsidir.
Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun veteranı, Adil Cabbar oğlu Bəylərovun təxminən 37 illik qüsursuz qulluq fəaliyyəti, ölkənin istintaq və prokuror nəzarəti sisteminin təkamül prosesi ilə sıx bağlıdır. Onun prokurorluqdakı fəaliyyəti stajorluq instansiyasından mərkəzi aparatın struktur bölmələrinin rəhbərliyinə, eləcə də Baş prokurorun köməkçisi statusuna qədər uzanan institusional bir xidmət modelidir.
Adil Bəylərov 1956-cı il oktyabrın 21-də Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Paytaxt mühitinin intellektual səviyyəsi və dövrün hüquq elminə dair konseptual yanaşmaları onun peşəkar fəaliyyətini erkən dövrlərdən müəyyənləşdirmişdir. O, 1979-cu ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin (hazırkı Bakı Dövlət Universiteti) Hüquqşünaslıq ixtisası üzrə tam ali təhsil pilləsini başa vurmuşdur. Universitet tərəfindən aşılanmış mülki-prosessual və cinayət-prosessual biliklər, gənc mütəxəssisin normativ aktları interpretasiya etmək və hüquqi hallara obyektiv qiymət vermək bacarığının fundamental əsasını təşkil etmişdir.
Ali təhsilini bitirdikdən dərhal sonra, 01 avqust 1979-cu il tarixdə Adil Bəylərov prokurorluq orqanlarında qulluğa qəbul edilmiş və Bakı şəhəri Nərimanov rayon prokurorluğunun stajoru vəzifəsinə təyin olunmuşdur. İlkin mərhələdə nümayiş etdirilən analitik keyfiyyətlər və prosessual sənədləşmə sahəsindəki dəqiqlik onun tezliklə sərbəst müstəntiq korpusuna daxil olmasını şərtləndirmişdir. Belə ki, 05 sentyabr 1980-ci il tarixdən o, Nərimanov rayon prokurorluğunun müstəntiqi vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Adil Bəylərovun fəaliyyətinin əhəmiyyətli bir hissəsi xüsusi subyekt tərkibinə və spesifik hüquqi tənzimləmə obyektinə malik olan sahəvi təsisatla – Nəqliyyat Prokurorluğu ilə bağlıdır. Nəqliyyat sistemində baş verən qəzaların, texniki təhlükəsizlik qaydalarının pozulması hallarının və iqtisadi cinayətlərin istintaqı mülki sahədən fərqli olaraq dərin mühəndis-texniki və sahəvi-normativ biliklər tələb edir. Müstəntiq kimi nümayiş etdirdiyi peşəkar resurslar nəzərə alınaraq, Adil Bəylərov 02 avqust 1982-ci il tarixdən Azərbaycan Nəqliyyat Prokurorluğunun böyük müstəntiqi, 22 noyabr 1985-ci il tarixdən isə xüsusilə mühüm işlər üzrə müstəntiqi vəzifəsinə təyin edilmişdir.
Azərbaycanın müstəqillik qazanmasından sonra, dövlət təsisatlarının yenidən qurulduğu 06 iyul 1993-cü il tarixdə o, Azərbaycan Respublikası Nəqliyyat Prokurorluğunun İstintaq şöbəsinin İstintaq hissəsinin xüsusilə mühüm işlər üzrə müstəntiqi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu dövr ərzində Adil Bəylərov tərəfindən idarə olunan istintaq prosesləri təmkinlilik, sübutların prosessual tələblərinin qorunması və cinayət-hüquq normalarının qüsursuz tətbiqi ilə xarakterizə olunmuşdur.
1993-cü ilin iyul ayından etibarən Adil Bəylərovun xidmət fəaliyyətində funksional dəyişiklik baş vermiş, o, bilavasitə istintaq aparmaq səlahiyyətindən nəzarət funksiyalarının icrasına keçmişdir. O, Nəqliyyat Prokurorluğunun Ümumi nəzarət şöbəsinin prokuroru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Ümumi nəzarət sahəsindəki fəaliyyəti, dövlət müəssisələri və idarələrində qanunların daxili icra mexanizmlərinin yoxlanılmasını, qanunsuz aktlara qarşı prokuror etirazlarının və təqdimatlarının hazırlanmasını ehtiva edirdi.
20 iyul 1996-cı il tarixdə Adil Bəylərov Azərbaycan Nəqliyyat prokurorunun sosial və iqtisadi sahələrdə qanunların icrasına nəzarət üzrə köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu struktur vahidi keçid iqtisadiyyatı dövründə mülkiyyət formalarının dəyişməsi və əmək hüquqlarının qorunması prosesində prokurorluğun preventiv rolunu artırmaq məqsədi daşıyırdı. Daha sonra, 22 yanvar 1999-cu il tarixdə o, strukturdaxili idarəetmə və koordinasiya sahəsində mühüm hesab edilən Azərbaycan Nəqliyyat prokurorunun təşkilati-nəzarət məsələləri üzrə köməkçisi vəzifəsinə gətirilmişdir.
Adil Bəylərovun sahəvi prokurorluq orqanlarında qazandığı çoxşaxəli təcrübə, onun fəaliyyətinin mərkəzi aparat səviyyəsinə daşınmasını zəruri etmişdir. 2000-ci ildən etibarən onun rəhbər fəaliyyəti bilavasitə Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun aparıcı strukturları ilə bağlı olmuşdur.
09 fevral 2001-ci il tarixdə o, Baş Prokurorluğun DİO-nun istintaq, təhqiqat və əməliyyat-axtarış fəaliyyətində qanunların icrasına nəzarət idarəsinin prokuroru vəzifəsinə təyin edilmişdir. Hüquq-mühafizə sistemində əməliyyat-axtarış və təhqiqat fəaliyyətinə prokuror nəzarəti vətəndaşların konstitusion hüquqlarının qorunmasında ən mühüm vasitədir. Adil Bəylərovun hüquqi prinsiplərə sadiqliyi və idarəçilik potensialı nəzərə alınaraq, o, 29 iyun 2001-ci il tarixdə həmin idarənin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu təyinat onun mərkəzi aparatda qərarların qəbulu və nəzarət mexanizmlərinin tənzimlənməsi prosesində birbaşa məsuliyyət daşımasını şərtləndirmişdir.
02 avqust 2002-ci il tarixdə Adil Bəylərov dövlət hüquq iyerarxiyasında yüksək status sayılan Azərbaycan Respublikası Baş prokurorunun köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu vəzifə mərkəzi aparatın bütün strukturlarının fəaliyyətinin koordinasiya edilməsi, strateji qərarların layihələrinin hazırlanması və beynəlxalq hüquqi əməkdaşlıq məsələlərinin operativ idarə olunması baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir. Adil Bəylərov bu postda dövlətçilik prinsiplərini ön plana çəkərək yüksək səmərəlilik nümayiş etdirmişdir.
2004-cü ildən sonra Adil Bəylərov dövlətin iqtisadi strukturlarının istintaq fəaliyyətinə nəzarət edən ixtisaslaşmış idarələrin rəhbərliyində təmsil olunmuşdur. Belə ki o, 24 may 2004-cü il tarixdə Baş Prokurorluğun Ədliyyə, milli təhlükəsizlik, sərhəd xidməti, gömrük və vergi orqanlarının istintaq, təhqiqat və əməliyyat-axtarış fəaliyyətində qanunların icrasına nəzarət idarəsinin rəis müavini vəzifəsinə təyin edilmişdir. Bu idarə prokurorluq sisteminin ən strateji sahələrindən hesab olunur. Dövlət təhlükəsizliyi, vergi və gömrük sahəsində qanun pozuntularının qarşısının alınması üçün prokuror nəzarətinin düzgün qurulması birbaşa milli maraqların müdafiəsidir. Adil Bəylərov idarə rəisinin müavini kimi fərqli dövlət orqanları ilə effektiv hüquqi sinerji yaratmağa nail olmuşdur.
Öz xidməti fəaliyyətinin son mərhələsində, 02 aprel 2015-ci il tarixdən etibarən o, Baş Prokurorluğun Prokurorluqda istintaqa nəzarət idarəsinin böyük prokuroru vəzifəsində çalışaraq daxili istintaq metodikasının keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət etmişdir.
28 mart 2016-cı il tarixdə Adil Cabbar oğlu Bəylərov öz arzusuna əsasən, xidmət illərinə görə qulluq keçməsinə xitam verilməklə prokurorluq orqanlarından xaric edilmiş və fəxri təqaüdə çıxmışdır. Onun prokurorluq sistemindən ayrılması şərəfli bir peşəkar dövrün institusional yekunlaşması kimi qiymətləndirilməlidir.
Adil Bəylərovun prokurorluq orqanlarındakı çoxşaxəli fəaliyyəti, qanunçuluğun bərqərar olması sahəsində sistemli yanaşmanın bariz nümunəsidir. Onun xidmət yolu göstərir ki, prokuror nəzarətinin effektivliyi yalnız qanunun hərfi tələbinə əməl etməklə bitmir, həm də dövlət idarəçiliyinin digər qolları ilə qarşılıqlı münasibətlərin düzgün hüquqi koordinasiyasını tələb edir.
Onun sahəvi və mərkəzi nəzarət aparatında formalaşdırdığı iş metodologiyası, prosessual sənədlərin tərtibində nümayiş etdirdiyi akademik dqiqlik müasir Azərbaycan prokurorluğunun normativ yaddaş təməllərini zənginləşdirən mühüm təcrübi irsdir. Bu cür şərəfli qulluq yolu, hüquq elminin və dövlət təcrübəsinin vəhdətini nümayiş etdirərək gələcək nəsillər üçün professional etalon rolunu oynayır.
Zaur Əliyev,
Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun Kadrlar idarəsinin prokuroru
kiçik ədliyyə müşaviri
