Hər bir müstəqil dövlətin möhkəm təməli, gələcəyə hesablanmış inkişaf strategiyası və hüquqi varlığının əsas təminatı vardır. Bu təməl dövlətin Əsas Qanunu – Konstitusiyadır. Konstitusiya yalnız hüquqi normalar toplusu deyil, dövlətin suverenliyini, xalqın iradəsini, insan hüquq və azadlıqlarını, cəmiyyətin inkişaf istiqamətlərini özündə birləşdirən fundamental sənəddir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası da müstəqil dövlətçiliyimizin hüquqi dayağı, milli birliyimizin və demokratik inkişafımızın mühüm təminatıdır.
1995-ci il noyabrın 12-də Azərbaycan xalqı ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə müstəqil dövlətimizin ilk Konstitusiyasını qəbul etdi. Bu tarixi hadisə ölkəmizin dövlətçilik salnaməsində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Həmin dövrdə Azərbaycan mürəkkəb siyasi, iqtisadi və ictimai proseslərdən keçirdi. Belə bir şəraitdə müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarının yaradılması, cəmiyyətin bütün sahələrində qanunun aliliyinin təmin edilməsi və gələcək inkişafın möhkəm təməllər üzərində qurulması böyük siyasi uzaqgörənlik tələb edirdi.
Bu mühüm tarixi missiyanın həyata keçirilməsi Ümummilli Lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır. Məhz onun rəhbərliyi ilə yaradılmış Konstitusiya komissiyası tərəfindən Əsas Qanunun layihəsi hazırlanaraq xalqın müzakirəsinə və ümumxalq səsverməsinə çıxarıldı. Heydər Əliyevin dövlətçilik təcrübəsi, hüquqi dövlət quruculuğu sahəsində baxışları və müstəqil Azərbaycanın gələcəyinə dair strateji düşüncəsi Konstitusiyanın hazırlanmasında mühüm rol oynadı. Ulu Öndər yaxşı bilirdi ki, dövlətin müstəqilliyini qorumaq üçün yalnız siyasi iradə deyil, həmin müstəqilliyi hüquqi baxımdan təmin edən möhkəm əsaslar da lazımdır.
Heydər Əliyevin dövlətçilik tariximizdəki xidmətləri yalnız 1995-ci il Konstitusiyasının qəbulu ilə məhdudlaşmır. Onun təşəbbüsü ilə 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması da milli dövlətçilik tariximizin əlamətdar hadisələrindən biridir. Bu addım ana dilimizin hüquqi statusunun qorunması və milli kimliyimizin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan Konstitusiyası dəyişməz və donmuş sənəd deyil. Zamanın tələbləri, cəmiyyətin inkişafı və yeni ictimai münasibətlər Əsas Qanunun təkmilləşdirilməsini zəruri edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə 2002, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilmiş referendumlar nəticəsində Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklər edilmişdir. Bu dəyişikliklər dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiə mexanizmlərinin inkişafı, idarəetmədə müasir tələblərin nəzərə alınması baxımından konstitusion prosesin mühüm mərhələlərini təşkil etmişdir. Beləliklə, Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi hüquqi dövlət quruculuğu xətti Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirilmişdir.
Konstitusiyanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri insanı və onun hüquqlarını ali dəyər kimi qəbul etməsidir. Hər bir vətəndaşın yaşamaq, təhsil almaq, əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq, mülkiyyət sahibi olmaq, fikir və söz azadlığından istifadə etmək, qanun qarşısında bərabər olmaq hüquqları Əsas Qanunla təsbit edilir. Lakin Konstitusiyanın mahiyyətini yalnız hüquqların tanınması ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Hüquq və azadlıqların olduğu yerdə vətəndaş məsuliyyəti də mövcuddur.
Çünki güclü dövlət yalnız hüquqlarını bilən deyil, vəzifələrini də vicdanla yerinə yetirən vətəndaşların birliyi ilə formalaşır.
Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 72-ci maddəsi hər bir şəxsin dövlət və cəmiyyət qarşısında daşıdığı vəzifələrin əsasını müəyyən edir. Hər kəs Konstitusiyaya və qanunlara əməl etməli, digər insanların hüquq və azadlıqlarına hörmətlə yanaşmalıdır. Bu tələb hüquqi dövlətin əsas prinsipidir. Qanunlara hörmət yalnız hüquq pozuntularından çəkinmək deyil, həm də cəmiyyətdə ədalətə, qarşılıqlı etimada və ictimai məsuliyyətə töhfə vermək deməkdir.
Konstitusiyanın 73-cü maddəsinə əsasən, qanunla müəyyən edilmiş vergiləri və digər dövlət ödənişlərini vaxtında və tam həcmdə ödəmək hər kəsin borcudur. 74-cü maddədə Vətənə sədaqətin müqəddəs olduğu bildirilir. Bu, hər bir azərbaycanlının öz ölkəsinə bağlılığını, dövlət maraqlarına hörmətini və milli dəyərlərə sadiqliyini ifadə edir. 75-ci maddə isə dövlət rəmzlərimizə – bayrağımıza, gerbimizə və himnimizə hörmət etməyi hər bir vətəndaşın vəzifəsi kimi müəyyənləşdirir.
Vətəni müdafiə etmək Konstitusiyanın 76-cı maddəsində hər bir vətəndaşın borcu kimi təsbit olunub. Bu vəzifə dövlətimizin müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunmasının nə qədər böyük məsuliyyət olduğunu göstərir. Tarix və mədəniyyət abidələrini qorumaq (77-ci maddə), ətraf mühitə qayğı ilə yanaşmaq (78-ci maddə) da hər birimizin üzərinə düşən konstitusion vəzifələrdəndir. Deməli, vətəndaşlıq məsuliyyəti yalnız dövlət qarşısında deyil, həm də cəmiyyət, təbiət, tarix və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir.
Bu gün Konstitusiyanın müddəaları ölkəmizin keçdiyi tarixi yolun və əldə etdiyi dövlətçilik nailiyyətlərinin hüquqi ifadəsidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması, işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işlərinin aparılması dövlətimizin gücünü və müstəqil inkişaf iradəsini nümayiş etdirir. Həmin torpaqlarda Azərbaycan bayrağının dalğalanması dövlət suverenliyimizin real təcəssümüdür. Bu nailiyyətlər Konstitusiyada təsbit edilmiş dövlətçilik prinsiplərinin, xüsusilə Vətənin müdafiəsi və suverenliyin qorunması ideyasının əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxarır.
Konstitusiya hər birimizə bir həqiqəti xatırladır: dövlətə bağlılıq yalnız sözlə deyil, əməli fəaliyyətlə sübut olunur. Öz işinə məsuliyyətlə yanaşan müəllim, qanunlara hörmət edən vətəndaş, vəzifəsini vicdanla yerinə yetirən dövlət qulluqçusu, Vətənin müdafiəsinə hazır olan gənc, tarixi irsimizi qoruyan hər bir insan bu hüquqi dövlətin möhkəmlənməsinə öz töhfəsini verir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü bizi yalnız tarixi bir hadisəni xatırlamağa deyil, həm də vətəndaşlıq məsuliyyətimizi yenidən dərk etməyə çağırır. Unutmayaq ki, Konstitusiyaya hörmət dövlətə hörmət, qanunlara əməl etmək cəmiyyətə məsuliyyət, Vətənə sədaqət isə müstəqilliyimizə sahib çıxmaq deməkdir. Əsas Qanunumuzun müəyyən etdiyi prinsiplərə sadiq qalmaq hər birimizin həm hüquqi, həm də mənəvi borcudur.
Konstitusiyamız müstəqilliyimizin hüquqi təminatı, dövlətçiliyimizin möhkəm dayağı, gələcəyimizin etibarlı yol xəritəsidir!
Vüsalə Əliyeva,
YAP Sədərək rayon təşkilatının sədri
