Uzun illər ərzində enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi haqqında beynəlxalq səviyyədə aparılan diskussiyalar bu gün Avropanın mərkəzində gedən müharibənin fonunda öz səmərəsizliyini bütün kəskinliyi ilə göstərməkdədir. Onilliklər ərzində enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi haqqında danışan, lakin o qədər də rasional olmayan siyasi yanaşmalar nəticəsində əməli tədbir görə bilməyən Avropa bu gün enerji çatışmazlığı təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb. Keçən illər ərzində beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi tanınması belə bir şəraitdə Azərbaycanın enerji siyasətinin praqmatikliyini, səmərəliliyini və səmimiliyini daha qabarıq şəkildə nümayiş etdirir. Odur ki, bütün maneələrə baxmayaraq Azərbaycan tərəfindən inadkarlıqla müdafiə olunan və böyük səylər hesabına həyata keçirilən enerji layihələri bu gün Avropanın diqqət mərkəzindədir. Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə ötürülən təbii qaz həcminin 2 dəfə artırılması, yaşıl enerji resurslarının istehsalı və Avropaya nəqli ilə bağlı intensiv şəkildə aparılan danışıqlar və imzalanan sənədlər Azərbaycanın enerji siyasətinin Avropa üçün xilas mənbəyi olduğunu göstərir. Beləliklə, üzləşdiyi çətinliklərin həllində Avropanın üz tutduğu ilk və əsas ünvan Azərbaycan oldu. 

Azərbaycan mövcud imkanları və potensialı çərçivəsində Avropanın bir sıra ölkələrinin mavi yanacaqla fasiləsiz və etibarlı təmin edilməsi istiqamətində ardıcıl addımlar atır. Son olaraq aprelin 25-də Sofiyada “Bulgartransgaz” (Bolqarıstan), “Transgaz” (Rumıniya), FGSZ (Macarıstan), “Eustream” (Slovakiya) və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) arasında Anlaşma Memorandumu” imzalandı. Mərasimdə Prezident İlham Əliyev də iştirak etdi. Anlaşma memorandumu Azərbaycandan Avropaya əlavə qazın tədarükü üçün 4 ötürücü sistem operatoru ilə SOCAR arasında əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyən edir. Əlavə qaz tədarükü “Həmrəylik Halqası” adlandırılan Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan və Slovakiyanın təkmilləşdirilmiş ötürücü şəbəkə sistemləri vasitəsilə həyata keçiriləcək. Bolqarıstanın təklif etdiyi və Avropa Komissiyası tərəfindən dəstəklənən “Həmrəylik halqası” təşəbbüsü Avropa İttifaqına (Aİ), Mərkəzi və Cənub-Şərqi Avropaya təbii qaz tədarükünün təhlükəsizliyini yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır.

Göründüyü kimi, Azərbaycan Avropanın enerji bazarına çıxış üçün hər zaman reallaşdırılması sadəcə xəyal olan, ancaq sonda Prezident İlham Əliyevin gərgin əməyi ilə həyata keçirilən meqalayihələrin əsas müəllifi olub. Məhz bu siyasət nəticəsində 2018-ci ildə TANAP, ardınca isə TAP layihələri yekunlaşdırıldı. Ötən ilin iyul ayında Azərbaycan və Avropa Komissiyası arasında  “Enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu” imzalandı. Bundan bir necə ay sonra Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə Bolqarıstan və Yunanıstan qaz şəbəkələrini birləşdirən interkonnektor  istifadəyə verilməsi mərasimi keçirildi. Statistik rəqəmlər də Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təminində artan roluna işarə edir. Aİ ilə imzalanan memoranduma əsasən, ölkəmiz 2027-ci ilə qədər Avropa bazarına ixrac etdiyi qazın həcmini iki dəfə artırmalıdır. 2021-ci ildə Azərbaycan Avropaya 8 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Bu il hədəf 12 milyard kubmetrdir. Həmin həcm bu il üçün planlaşdırılan 24,5 milyard kubmetr səviyyəsində ümumi qaz ixracımızın təxminən yarısını təşkil edəcək. Lakin Bakı bu hədəflərlə də kifayətlənmək fikrində deyil. Planda mövcud qaz yataqlarında hasilatın artırılması, gələn illərdə isə yeni yataqlarda təbii qaz istehsalını həyata keçirmək var.

Prezident İlham Əliyev mayın 22-də Vilnüsdə Azərbaycan-Litva biznes forumunun açılış mərasimindəki çıxışında bu məsələlərə toxunaraq bildirib ki, bu yaxınlarda Xəzərdə ən iri yataqlardan birində hasilatın başlanmasını elan edəcəyik. Dövlət başçısı, həmçinin bərpaolunan enerji mənbələrinə qoyulan sərmayələrin təbii qaza ixrac məqsədləri üçün qənaət etmək imkanı yaradacağını diqqətə çatdırıb: “Avropanın etibarlı təchizatçısı kimi Azərbaycan bu gün nefti, təbii qazı və elektrik enerjisini ixrac edir. Biz hidrogeni, o cümlədən yaşıl hidrogeni ixrac etməyi planlaşdırırıq. Bütün bunlar bizim Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığımızın strateji çərçivəsinin bir hissəsidir”.

Azərbaycan qazının ixrac coğrafiyasına fikir versək görərik ki, bu gün mavi yanacağımız Gürcüstana, Türkiyəyə, Yunanıstana, Bolqarıstana və İtaliyaya çatdırılır. Bu siyahıya Rumıniya da əlavə edilib. Əgər texniki imkanlar genişləndirilərsə, bu ilin sonundan etibarən Macarıstan və Slovakiyaya da qaz təchizatına başlamaq qarşıya qoyulan hədəflər sırasındadır.

Qeyd olunanlar bir daha göstərir ki, enerji sahəsində etibarlı tərəfdaş kimi Azərbaycan bütün hədəflərə nail olmaq üçün addımları davam etdirməyə birmənalı olaraq hazırdır. Azərbaycanın bu sahədə Avropa üçün mövcud və gələcək statusu Aİ rəsmiləri tərəfindən də xüsusi vurğulanır. Aİ-nin energetika məsələləri üzrə komissarı Kadri Simsonun ölkəmiz haqqında səsləndirdiyi fikirlərə diqqət yetirək: “Azərbaycan Avropa İttifaqının etibarlı tərəfdaşı olduğunu sübuta yetirdi. Bu qış enerji təchizatının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Azərbaycan tərəfindən təchiz olunan enerji təchizatı həlledici oldu. Komissiya Xəzər dənizindən təbii qazın Mərkəzi və Şərqi Avropaya çatdırılması üçün alternativ marşrutların təmin edilməsi üçün əlavə səyləri dəstəkləyir”.

Sevinc Azadi, “İki sahil”