Şuşa şəhərinin dağlar qoynunda, tarixin nəfəsinin hər daşda, hər yol ayrıcında duyulduğu məkanda keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumu qlobal informasiya məkanında sadəcə bir tədbir kimi deyil, həm də yeni dünya düzəninin anlaşılması üçün bir açar rolunu oynadı. Bu Forum artıq coğrafi baxımdan strateji, mənəvi baxımdan isə simvolik bir mərkəz olan Şuşanı dünyanın media xəritəsinə əbədi həkk edib. Prezident İlham Əliyevin Forum çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər isə təkcə Azərbaycanın mövqeyinin ifadəsi deyil, eyni zamanda regionun və dünyanın üzləşdiyi çağırışlara qarşı alternativsiz bir baxışın manifesti idi. Bu çıxış bir neçə strateji istiqaməti özündə birləşdirərək, ölkənin keçmiş uğurlarının məntiqi davamı və gələcək hədəflərinin fəlsəfi əsasını təşkil etdi.

Səslənən fikirlər içərisində Azərbaycan-Türkiyə ölkələrarası münasibətlərinin hazırkı zirvəsini təyin edən bir ifadə xüsusi diqqət çəkdi. “Biz təkcə qardaş və dost deyilik, biz müttəfiqik”. Bu cümlə sadəcə iki ölkə arasındakı isti münasibətlərin təsviri deyil, eyni zamanda yeni bir geosiyasi reallığın hüquqi-siyasi formuludur. Qardaşlıq və dostluq anlayışları xalqların ortaq tarixindən, mədəniyyətindən və mənəvi bağlarından qaynaqlanan emosional kateqoriyalardır. Lakin müttəfiqlik anlayışı bu emosiyanı hüquqi öhdəliklər, hərbi-strateji əməkdaşlıq və birgə gələcək quruculuğu müstəvisinə daşıyır. Bu fikir təsadüfi bir şəkildə ortaya çıxmamışdı; o, imzalanmış Şuşa Bəyannaməsinin canlı orqanizmə çevrildiyinin təsdiqidir. Qarabağ müharibəsi dövründə və sonrasında göstərilən siyasi və mənəvi dəstək, bu dəstəyin qardaşlıq duyğularından qaynaqlanaraq daha yüksək səviyyəli strateji tərəfdaşlığa keçidini təmin etdi. Hazırda bölgədəki hər hansı bir geosiyasi prosesi anlamaq istəyənlər mütləq şəkildə Azərbaycanın bu müttəfiqlik münasibətlərini nəzərə almalıdırlar. Çıxışda bu müttəfiqliyin sadəcə iki ölkə üçün deyil, bütün region üçün sabitləşdirici faktor olduğu açıq şəkildə vurğulandı. Burada bir məqam diqqətdən qaçmamalıdır: müttəfiqlik formulu o deməkdir ki, tərəflər istənilən təhlükəyə qarşı birgə dayanmağa, iqtisadi layihələrdə bir-birini tamamlamağa və ən əsası, milli təhlükəsizliklərini birgə təmin etməyə söz veriblər. Bu, həm də xarici qüvvələrə verilən açıq mesajdır ki, Cənubi Qafqazda təhlükəsizlik arxitekturasını bu iki dövlətin iştirakı olmadan formalaşdırmaq cəhdi iflasa məhkumdur. Dəyişən qlobal mühitdə belə tərəfdaşlıq tənhalığa qarşı ən güclü sipərdir.

Strateji müttəfiqliyin iqtisadi müstəvidə ən bariz təcəssümü olan TRIPP layihəsi regionun nəqliyyat bağlılığı xəritəsini tamamilə dəyişəcək nəhəng infrastruktur təşəbbüsüdür. Çıxışda bu layihənin sadəcə tranzit potensialı kimi deyil, həm də Cənubi Qafqazda təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə xidmət edən bir alət kimi qiymətləndirilməsi dərin strateji düşüncənin göstəricisidir. Ənənəvi baxışda yollar, dəmiryolu xətləri, enerji kəmərləri ölkələri fiziki olaraq birləşdirən mühəndis qurğularıdır. Lakin İlham Əliyevin çıxışında bu layihəyə daha geniş prizmadan yanaşılır: iqtisadi cəhətdən bir-birinə bağlı olan ölkələr heç vaxt müharibə etməzlər. TRIPP-in reallaşması nəticəsində Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində əvəzolunmaz hab rolunu oynayacaq. Bu nəhəng infrastruktur şəbəkəsi yalnız yüklərin deyil, həm də qarşılıqlı maraqların daşınmasını təmin edəcək. Region ölkələrinin iqtisadiyyatları bir-birinə inteqrasiya etdikcə, münaqişə ehtimalı da uyğun olaraq azalır. Bu layihə sayəsində Cənubi Qafqaz coğrafi baxımdan təcrid olunmuş, dar dəhlizlərdən ibarət bir məkan olmaqdan çıxıb, Avrasiyanın logistik qovşağına çevrilir. Prezidentin bu məsələyə xüsusi toxunması təsadüfi deyil; Azərbaycan öz gücünü təkcə hərbi qüdrətə deyil, həm də iqtisadi cəlbediciliyə əsaslandırmaq istəyir. TRIPP bir nəqliyyat layihəsi olmaqla yanaşı, həm də sülhün infrastruktur təminatıdır.

Məhz bu iqtisadi və siyasi kontekstdə səslənən “Başa düşürük ki, sülh nail olunmalı olan ən ali məqsəddir” fikri dövlət siyasətinin humanitar ölçüsünü ortaya qoyur. Bu cümlə arxasında milyonlarla insanın taleyini dəyişmiş bir qələbənin verdiyi əminlik və məsuliyyət dayanır. Müharibənin nə olduğunu yaxşı bilən bir lider üçün sülh məfhumu abstrakt bir xəyal deyil, əməli işdir.

Çıxışın bütün məzmununa sirayət edən, lakin xüsusi bir ifadə ilə kristallaşan ana xətt belə səsləndi: “Müraciətlərim məzmunca fərqli olsa da, deyə bilərəm, onların ana xətti dəyişməz olaraq qalır ki, biz ancaq özümüzə güvənə bilərik.” Bu etiraf zəiflikdən deyil, böyük daxili gücdən qaynaqlanan bir realizmdir.

Şuşa Forumunda səslənən bu baxışlar tarixi məğlubiyyətlərin acısını unutmadan, qələbənin məsuliyyətini dərk edən bir liderin dünyagörüşünü əks etdirir. Qarabağın azad edilməsi ilə başa çatmayan proses, məhz bu çıxışda təsvir olunan prinsiplər əsasında yeni mərhələyə qədəm qoyur. Çıxışdan sonra formalaşan ictimai rəydə də bu tezislər xüsusi olaraq seçildi, çünki xalq öz liderinin düşüncə tərzinin zamanın sınağından keçmiş olduğunu bir daha gördü. Müttəfiqlik, iqtisadi inteqrasiya, sülhə sadiqlik və öz gücünə arxalanmaq formulası bir ölkənin gələcəyə necə baxdığının ən tutarlı sübutudur. Bu dörd istiqamət bir masanın dörd ayağı kimi Azərbaycanın davamlı inkişaf strategiyasını təşkil edir. Şuşanın azad ruhu altında səslənən bu fikirlər həm daxili auditoriyaya, həm də xarici dairələrə ünvanlanmış ən dəqiq mesaj idi: Azərbaycanın yolu müstəqillik, qüdrət və ədalət yoludur. Bu yolda geriyə dönüş yoxdur, çünki bu yol xalqın öz iradəsi ilə seçdiyi və liderin qətiyyətlə işıqlandırdığı bir yoldur.

Ramiz Hüseynov,

YAP İdarə Heyətinin üzvü, Sumqayıt şəhər təşkilatının sədri