29 iyul 2026 13:36
87

ABŞ və İran arasındakı gərginlik Hörmüzdə gəmiçiliyə necə təsir edəcək?

Tehran və Vaşinqton dörd günlük sakitlikdən sonra yenidən qarşılıqlı hərbi zərbələr mübadiləsi aparıblar. İslam Respublikası ABŞ-ın İordaniyadakı hərbi bazasına hücum edib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığının (CENTCOM) məlumatına görə, cavab olaraq Birləşmiş Ştatlar və Səudiyyə Ərəbistanı İraqın şərqində yerləşən və yönləndirilən yönlü qruplaşmalara aid logistika obyektlərinə və silah anbarlarına zərbələr endiriblər. Hərbçilər həmçinin 30-dan çox pilotsuz uçuş aparatının (PUA) zərərsizləşdirildiyini bildiriblər.

Bu hadisələrin fonunda Yəmən husiləri Səudiyyə Ərəbistanına məxsus neft tankerini Qırmızı dənizdə raketlərlə atəşə tutublar. İran Xarici İşlər Nazirliyi isə Tehranın Hörmüz boğazına nəzarət uğrunda mübarizəni davam etdirəcəyini bəyan edib. Bəs gərginliyin yenidən artması akvatoriyada gəmiçiliyin bərpası üzrə danışıqlara necə təsir göstərəcək?

“İki sahil” "Kommersant"a istinadla xəbər verir ki,  İran və ABŞ iyulun 24-dən bəri ilk dəfə idi ki, bir-birinə zərbə endirmirdilər. Bəzi ABŞ mətbuat mənbələri hərbi əməliyyatlardakı bu fasiləni Hörmüz boğazı üzrə başlayan danışıqlarla əlaqələndirirdilər. Prosesdə həm vasitəçilər (Oman, Qətər, Misir və Pakistan), həm də ABŞ-ın xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner iştirak edirdi.

Donald Tramp bu məsləhətləşmələri «çox dərin» adlandırmışdı. Faktiki olaraq, ABŞ Prezidenti diplomatiyaya növbəti şans verirdi. Lakin Axios nəşrinin yazdığına görə, indi onun mövqeyi dəyişə bilər. Ağ Ev rəhbəri dəfələrlə bəyan edib ki, danışıqlara çox vaxt ayırmaq niyyətində deyil — onlar ya tez nəticə verməli, ya də heç keçirilməməlidir.

Bununla belə, ABŞ üçün tammiqyaslı hərbi əməliyyatları bərpa etmək asan olmayacaq. NBC telekanalı qeyd edir ki, Senat hələ də yeni hərbi büdcəni təsdiqləməyib, Konqres isə İrandakı müharibənin dayandırılması barədə qətnamə qəbul edib. Telekanal həmçinin Səudiyyə Ərəbistanının rolunun artdığını vurğulayır. Husilərin krallığın Qırmızı dənizdəki limanlarını faktiki olaraq blokadaya almasından sonra Ər-Riyad «qarşılaşacağı hər hansı təcavüzə cavab verməyə» hazır olduğunu bəyan edib.

Digər tərəfdən, The New York Times yazır ki, Ukrayna da gözlənilmədən münaqişə tərəflərindən birinə çevrilə bilərdi. Bu günlərdə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Xəzər dənizində İran gəmisinə hücum etməsindən sonra Tehran Qara dənizdəki limanlardan birinə cavab zərbəsi endirməyi planlaşdırırdı. Lakin iki ölkənin XİN rəhbərlərinin operativ telefon danışığı gərginliyi azaldıb. Kiyev hücumun qəsdən edilmədiyini bildirib, İran isə dəymiş ziyanın ödənilməsini tələb edir.

The Wall Street Journal qeyd edir ki, ehtimal ki, bu və digər insidentlər Tramp və Netanyahunun son bağlı görüşündə müzakirə olunub. Liderlər danışıqları konstruktiv adlandırsalar da, konkrət detalları açıqlamayıblar.

Nəşrin mənbələrinə görə, İsrail rəhbəri Vaşinqtonda soyuq qarşılanıb — Tramp Netanyahunun Livan və Qəzzada ABŞ-ın sülh təşəbbüslərinə qarşı çıxmasından narazıdır. Bununla belə, ABŞ və İran məhz bu görüşün bitməsindən bir neçə saat sonra dördgünlük atəşkəs fasiləsini pozaraq yenidən zərbələr endirməyə başlayıblar.