Milli Süni İntellekt Mərkəzi insan kapitalının inkişafı, qabaqcıl tədqiqatların təşviqi və innovativ həllərin yaradılması istiqamətində Azərbaycanın texnoloji gələcəyinə mühüm töhfə verməyi qarşıya məqsəd qoyur

Dünyada texnoloji rəqabətin miqyası genişləndikcə ölkələrin qarşısında yeni və daha mürəkkəb vəzifələr meydana çıxır. Söhbət artıq yalnız müasir texnologiyaları mənimsəməkdən getmir. Əsas məsələ yeni texnoloji reallığın formalaşmasında iştirak etmək, milli potensialı bu prosesə səfərbər etmək və elmi bilikləri real iqtisadi və ictimai nəticələrə çevirməkdir. Bu baxımdan süni intellekt sahəsində inkişafı yalnız texnologiya məsələsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu istiqamət, eyni zamanda, insan kapitalı, elmi-tədqiqat, innovasiya, rəqəmsal transformasiya və iqtisadi inkişaf məsələlərinin bir-biri ilə kəsişdiyi geniş strateji müstəvidir. Azərbaycan üçün də bu yeni mərhələ mühüm imkanlar yaradır.

Ölkənin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri müasir texnoloji inkişafın yaratdığı imkanlardan səmərəli istifadə etməklə yanaşı, öz elmi və intellektual potensialını gücləndirmək, yüksək ixtisaslı mütəxəssislər yetişdirmək və innovasiyaların milli inkişaf prosesinə daha geniş şəkildə inteqrasiyasını təmin etməkdir.

Məhz bu baxımdan “AZCON Holding” şirkətlərindən biri olan Milli Süni İntellekt Mərkəzinin (MSİM) fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərkəz Azərbaycanda süni intellekt sahəsində tədqiqat və inkişafı təşviq etməyi, süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi ilə rəqəmsal transformasiyanı sürətləndirməyi hədəfləyir. Qarşıya qoyulan məqsədlər isə yalnız texnoloji həllərin hazırlanması ilə məhdudlaşmır. Burada əsas diqqət Azərbaycanın süni intellekt transformasiyasını sürətləndirməyə, istedadlı mütəxəssislər yetişdirməyə, qabaqcıl tədqiqatlar aparmağa və iqtisadi rifahı, eləcə də ictimai tərəqqini dəstəkləyən innovativ həllər yaratmağa yönəlir. Bu yanaşma süni intellektin ölkənin gələcək inkişafında oynaya biləcəyi rolun daha geniş miqyasda dərk edilməsinə imkan verir.

Texnologiyanın arxasında insan dayanır

Müasir dünyada istənilən texnoloji inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsi insan kapitalıdır. Ən müasir texnologiyalara sahib olmaq, güclü texniki infrastruktur yaratmaq və böyük həcmdə məlumat toplamaq mühüm şərtlərdir. Lakin bütün bunların səmərəli nəticəyə çevrilməsi üçün bilik və bacarıqlara malik mütəxəssislərin olması vacibdir. Süni intellekt sahəsində bu məsələ daha da aktualdır. Çünki bu istiqamət yüksək səviyyəli riyazi, texniki, mühəndislik və analitik biliklərlə yanaşı, yaradıcılıq, tədqiqatçılıq və yenilikçi düşüncə tələb edir. Bu səbəbdən istedadlı mütəxəssislərin yetişdirilməsi yalnız kadr hazırlığı məsələsi deyil. Bu, Azərbaycanın gələcək texnoloji imkanlarının formalaşdırılması deməkdir. MSİM-in missiyasında insan kapitalının inkişafına xüsusi yer ayrılması məhz bu baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma gənclərin və peşəkarların müasir texnologiyalar üzrə bilik və bacarıqlarının artırılmasına, onların real layihələrdə iştirakına və yeni ideyaların formalaşdırılmasına əlverişli mühit yaratmaq baxımından mühüm perspektiv vəd edir. Əslində, bu gün süni intellekt sahəsində yetişdirilən hər bir mütəxəssis gələcəkdə yalnız bir layihənin deyil, bütövlükdə ölkənin texnoloji potensialının inkişafına töhfə verə bilər.

Rəqəmsal transformasiyanın yeni imkanları

Müasir dövrdə rəqəmsal transformasiya iqtisadi və idarəetmə proseslərinin səmərəliliyinin artırılmasının mühüm vasitələrindən birinə çevrilib.  Süni intellekt isə bu transformasiyanın imkanlarını daha da genişləndirə biləcək texnologiyalardandır. Böyük həcmdə məlumatların təhlili, proseslərin optimallaşdırılması, qərarverməyə dəstək, xidmətlərin təkmilləşdirilməsi və yeni məhsul və xidmətlərin hazırlanması süni intellektin tətbiq oluna biləcəyi istiqamətlərin yalnız bir hissəsidir. Lakin burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, rəqəmsal transformasiya yalnız texnologiyanın tətbiqi ilə başa çatmır. Əsas məsələ texnologiyanın konkret ehtiyaclara uyğunlaşdırılması və real nəticə yaratmasıdır. Bu baxımdan MSİM-in süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi ilə rəqəmsal transformasiyanı sürətləndirmək məqsədi texnologiya ilə real inkişaf ehtiyacları arasında əlaqənin qurulmasına yönəlmiş yanaşma kimi qiymətləndirilə bilər.

2030 vizyonu və regional mövqelənmə

MSİM-in qarşıya qoyduğu ən mühüm hədəflərdən biri 2030-cu ilə qədər Azərbaycanın Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın aparıcı süni intellekt mərkəzinə çevrilməsinə töhfə verməkdir. Bu hədəfin miqyası yalnız texnologiya ilə ölçülmür. Aparıcı süni intellekt mərkəzi olmaq üçün güclü insan kapitalı, elmi-tədqiqat imkanları, innovasiya mühiti, texnoloji infrastruktur, ali təhsil müəssisələri, sahibkarlıq təşəbbüsü və beynəlxalq əməkdaşlıq bir-birini tamamlamalıdır. Başqa sözlə, söhbət yalnız ayrı-ayrı layihələrdən deyil, bütöv ekosistemin formalaşdırılmasından gedir. Belə bir ekosistemin yaradılması Azərbaycana həm öz daxili ehtiyaclarına cavab verən texnoloji həllərin hazırlanması, həm də regional səviyyədə əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından yeni perspektivlər aça bilər. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi də bu istiqamətdə mühüm üstünlüklərdən biridir. Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən ölkəmiz müxtəlif elmi, texnoloji və innovasiya mühitləri arasında əməkdaşlığın inkişafında körpü rolunu daha da gücləndirə bilər. MSİM-in missiyasında Azərbaycanın qlobal süni intellekt ekosistemində Şərqlə Qərb arasında etibarlı körpü kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinin nəzərdə tutulması da məhz bu baxımdan diqqət çəkir.

Süni intellekt və Azərbaycanın iqtisadi gələcəyi

Süni intellektin iqtisadi potensialı onun ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Müasir iqtisadiyyatın əsas xüsusiyyətlərindən biri yüksək əlavə dəyərin getdikcə daha çox bilik və texnologiya hesabına yaradılmasıdır. Bu reallıq Azərbaycan üçün də yeni imkanlar açır. Süni intellektin tətbiqi müxtəlif sahələrdə məhsuldarlığın artırılmasına, proseslərin optimallaşdırılmasına, yeni məhsul və xidmətlərin hazırlanmasına və innovativ biznes modellərinin formalaşmasına şərait yarada bilər. Lakin daha mühüm məsələ bundan ibarətdir ki, Azərbaycan süni intellekt sahəsində yalnız texnologiyaların istifadəçisi deyil, həm də bilik və həllərin yaradıcısı kimi mövqeyini gücləndirə bilər. Bu məqsədlə yerli mütəxəssislərin hazırlanması, tədqiqat imkanlarının genişləndirilməsi, innovativ ideyaların dəstəklənməsi və real sektorla əməkdaşlığın gücləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətlər bir-birini tamamladıqda süni intellekt ölkənin yeni iqtisadi inkişaf imkanlarından birinə çevrilə bilər.

Əsas strateji məsələ: texnologiyanın istehlakçısı deyil, yaradıcısı olmaq

Bu gün dünyada texnologiyanın sürətli inkişafı ölkələr qarşısında mühüm seçim yaradır. Hazır texnologiyaları almaq və tətbiq etmək inkişaf üçün müəyyən imkanlar yaradır. Lakin uzunmüddətli rəqabət üstünlüyü əldə etmək üçün bundan daha artığına ehtiyac var. Ölkə öz mütəxəssislərini yetişdirməli, tədqiqat aparmalı, bilik yaratmalı, innovativ həllər formalaşdırmalı və həmin həlləri real iqtisadi və ictimai dəyərə çevirə bilməlidir. Məhz bu nöqteyi-nəzərdən MSİM-in fəaliyyəti strateji məzmun kəsb edir. Mərkəzin missiyası və vizyonu süni intellekti yalnız texnoloji vasitə kimi deyil, Azərbaycanın elmi, iqtisadi və intellektual potensialının inkişafına xidmət edən istiqamət kimi nəzərdən keçirməyə imkan verir. Burada əsas məqsəd sadəcə “süni intellektdən istifadə edən ölkə” olmaq deyil. Daha böyük məqsəd süni intellekt sahəsində bilik yaradan, tədqiqat aparan, innovativ həllər hazırlayan və həmin həlləri regional və qlobal miqyasda təqdim edə bilən ölkəyə çevrilməkdir.

Yeni texnoloji gələcəyin əsas dayağı

Azərbaycanın qarşısında dayanan bu vəzifənin uğurla həyata keçirilməsi üçün müxtəlif istiqamətlərin bir araya gətirilməsi vacibdir. Elm və təhsil, biznes və sahibkarlıq, dövlət və özəl sektor, tədqiqat və innovasiya bir-birindən ayrı deyil, vahid inkişaf sisteminin elementləri kimi fəaliyyət göstərməlidir. Bu baxımdan MSİM-in innovasiyaları dəstəkləyən və texnologiyanın inkişafına töhfə verən mərkəz kimi formalaşması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzin qarşıya qoyduğu məqsədlər Azərbaycanın süni intellekt sahəsində yeni imkanlarının üzə çıxarılmasına, peşəkarların inkişafına, qabaqcıl tədqiqatların təşviqinə və innovativ ideyaların real layihələrə çevrilməsinə zəmin yarada bilər. Nəticə etibarilə, süni intellekt sahəsində inkişaf yalnız texnologiyanın özünün inkişafı deyil. Bu, həm də düşüncə tərzinin, peşə bacarıqlarının, elmi yanaşmanın və iqtisadi fəaliyyət modelinin dəyişməsi deməkdir.

Gələcəyin insan kapitalı bu gün formalaşır

İstənilən böyük texnoloji məqsədin arxasında ilk növbədə insanlar dayanır. Süni intellekt sahəsində çalışan mütəxəssislər, tədqiqatçılar, mühəndislər, proqram təminatı üzrə mütəxəssislər və gənc istedadlar Azərbaycanın bu sahədə gələcək mövqeyinin formalaşmasında mühüm rol oynaya bilərlər. Bu səbəbdən peşəkar inkişaf və karyera imkanlarının yaradılması yalnız fərdi uğur məsələsi deyil. Bu, ölkənin ümumi insan kapitalının gücləndirilməsinin tərkib hissəsidir. MSİM-in peşəkar inkişaf və karyera üçün imkanlar təqdim etməsi də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki gələcəyin texnologiyalarını yaratmaq üçün gələcəyin mütəxəssisləri bu gündən hazırlanmalıdır. Süni intellekt dünya üçün yeni texnoloji mərhələ açır. Bu mərhələdə ölkələrin uğuru onların dəyişikliklərə nə qədər tez uyğunlaşmasından deyil, həm də həmin dəyişikliklərin formalaşmasında hansı rolu oynaya bilməsindən asılı olacaq. Azərbaycan üçün qarşıda duran vəzifə aydındır: mövcud imkanları insan kapitalı, elm, tədqiqat və innovasiya ilə birləşdirərək ölkənin süni intellekt sahəsində dayanıqlı potensialını formalaşdırmaq. Milli Süni İntellekt Mərkəzinin missiyası da bu istiqamətdə mühüm məqsədləri özündə birləşdirir — Azərbaycanın süni intellekt transformasiyasını sürətləndirmək, istedadlı mütəxəssislər yetişdirmək, qabaqcıl tədqiqatlar aparmaq, innovativ həllər yaratmaq və ölkənin qlobal süni intellekt ekosistemində mövqeyini gücləndirmək.

2030-cu ilə qədər Azərbaycanın Qafqaz və Mərkəzi Asiyanın aparıcı süni intellekt mərkəzlərindən birinə çevrilməsi vizyonu isə daha böyük bir məqsədi ifadə edir: Azərbaycanın yeni texnoloji dünyanın yalnız izləyicisi deyil, fəal iştirakçısı və dəyər yaradan tərəfi olması. Bu yolun əsas kapitalı isə insan, əsas dayağı bilik, əsas hərəkətverici qüvvəsi innovasiya, əsas məqsədi isə cəmiyyətin və iqtisadiyyatın davamlı inkişafıdır. Bu gün süni intellekt sahəsində atılan hər bir addım gələcəyin Azərbaycanına qoyulan sərmayədir. Çünki gələcəyin texnologiyası sabah yaranmayacaq — onun təməli bu gün qoyulur.

Milli Süni İntellekt Mərkəzi peşəkar inkişaf və karyera imkanları ilə yanaşı, müasir texnologiyalar, tədqiqat və innovasiya mühitində öz potensialını reallaşdırmaq istəyən mütəxəssislər üçün yeni perspektivlər təqdim edir. Süni intellekt sahəsində bilik və bacarıqlarını inkişaf etdirmək, real layihələrdə iştirak etmək və Azərbaycanın texnoloji gələcəyinin formalaşmasına töhfə vermək istəyən şəxslər vakansiyalarla tanış ola bilərlər. Gələcəyin texnologiyasını sadəcə izləmək deyil, onun yaradılmasında iştirak etmək zamanıdır.

Yaqut Ağaşahqızı, “İki sahil”