Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Bakıda keçirilən beynəlxalq konfransların iştirakçıları ilə görüşü Türk dünyasının, Qafqazın və İslam ölkələrinin dini liderlərini bir araya gətirdi. İştirakçıların tərkibi tədbirə xüsusi siyasi məzmun qazandırdı. Bakı bir daha mənəvi irs ətrafında aparılan müzakirələrin birlik, suverenlik və ədalətli dünya nizamı haqqında dialoqa çevrildiyi mühüm platforma kimi çıxış etdi.

Seyid Yəhya Bakuvi, Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, İmadəddin Nəsimi, Şah İsmayıl Xətai və Məhəmməd Füzulinin zəngin irsinə müraciət görüşün əvvəlində təsadüfən səsləndirilməmişdi. Bu görkəmli şəxsiyyətlərin adları Azərbaycanın dünya mədəniyyətinə verdiyi töhfəni əks etdirir və müasir dövlətçiliyimizin mənəvi əsaslarını formalaşdırır. Tarixin getdikcə daha çox siyasi mübarizə vasitəsinə çevrildiyi bir şəraitdə mədəni yaddaşın qorunması strateji əhəmiyyət qazanır. Öz tarixi köklərinə arxalanan xalqı milli kimliyindən məhrum etmək və ona keçmişi ilə bağlı kənardan formalaşdırılmış baxışları qəbul etdirmək olduqca çətindir.

Məhz bu tarixi özünəinam Azərbaycanın müasir mövqeyini müəyyənləşdirir. Ölkə eyni zamanda Türk dünyasına, Qafqaza və İslam coğrafiyasına mənsubdur. Bu xüsusiyyət Azərbaycanı müxtəlif regionlar arasında təbii əlaqələndirici qüvvəyə çevirir. Azərbaycan həmin üstünlükdən əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsi üçün istifadə edir və tərəfdaşlarına suverenliyə, milli maraqlara və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan münasibətlər modeli təklif edir.

Bakıda beynəlxalq forumların, 2017-ci ildə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının keçirilməsi və 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün təşkili bu siyasi kursun ardıcıllığını təsdiqləyir. Müsəlman dünyasında münaqişələrin və ziddiyyətlərin dərinləşdiyi bir dövrdə Azərbaycanın birləşdirici təşəbbüsləri xüsusi aktuallıq qazanır. İslam həmrəyliyi bu baxımdan siyasi dialoqun, qarşılıqlı dəstəyin və islamofobiyaya qarşı mübarizənin təsirli mexanizminə çevrilir.

Birliyin əhəmiyyəti Azərbaycanın öz tarixi təcrübəsində xüsusilə aydın görünür. Ölkə təxminən otuz il ərzində beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin işğalı, etnik təmizləmə və Xocalı soyqırımının ağır nəticələri ilə üzləşib. Yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin salınıb, şəhər və kəndlər dağıdılıb, tarixi və dini abidələr məhv edilib. İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə 65 məscidin tamamilə dağıdılması həmin torpaqlarda Azərbaycan xalqının maddi və mənəvi izlərinin silinməsinə yönəlmiş məqsədyönlü siyasətin göstəricisidir.

Beynəlxalq ictimaiyyət qətiyyətli tədbirlər görmək üçün kifayət qədər hüquqi əsaslara malik idi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamə işğalçı qüvvələrin Azərbaycan ərazilərindən çıxarılmasını tələb edirdi. Lakin bu sənədlər onilliklər boyu icra olunmadı. Vasitəçilik prosesi torpaqların azad edilməsinə gətirib çıxarmadı, nəticəsiz danışıqların uzadılması isə işğalı tədricən adiləşdirilmiş status-kvoya çevirdi. Beynəlxalq hüquq kağız üzərində mövcud idi, onun icrasını təmin etməli olan mexanizmlər isə faktiki olaraq işləmirdi.

Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Ermənistanı dəstəkləyən böyük dövlətlər işğalın uzadılmasında maraqlı idilər. Hadisələrin sonrakı inkişafı mühüm siyasi nəticəni təsdiqlədi: təcavüzkara qarşı real təzyiqin göstərilməməsi müvəqqəti ədalətsizliyin uzunmüddətli sistemə çevrilməsinə şərait yaradır. Ermənistan barəsində ərazilərin işğalına, əhalinin didərgin salınmasına və şəhərlərin dağıdılmasına görə təsirli sanksiyalar tətbiq edilmədi. Azərbaycan öz suverenliyini tam bərpa etdikdən sonra isə bir sıra Avropa strukturlarının Bakıya təzyiqi daha da gücləndi.

Bu ziddiyyət ikili standartların mahiyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirdi. Azərbaycandan sonsuz səbir və nəticəsiz danışıqları davam etdirmək tələb olunurdu. Ölkə öz qanuni hüquqlarını müstəqil şəkildə təmin etdikdə isə onun qətiyyətli mövqeyini problem kimi təqdim etməyə çalışdılar. Belə münasibət güclü və müstəqil Azərbaycanın uzun illər ərzində müxtəlif dairələr üçün əlverişli olan idarə edilən münaqişə modelini aradan qaldırması və kənar himayə olmadan hərəkət etmək qabiliyyətini nümayiş etdirməsi ilə izah oluna bilər.

Vətən müharibəsində qazanılmış Zəfər dövlətin, ordunun və iqtisadiyyatın uzun illər ərzində məqsədyönlü şəkildə gücləndirilməsinin nəticəsi idi. Cəmiyyətin ümummilli məqsəd ətrafında birləşməsi həlledici əhəmiyyət daşıdı. Azərbaycan ərazi bütövlüyünü bərpa etdi, separatizmə son qoydu və müasir tarixdə işğal edilmiş torpaqların öz gücü hesabına azad olunmasının nadir nümunələrindən birini yaratdı.

Azərbaycan təcrübəsinin daha geniş beynəlxalq əhəmiyyəti də məhz bundadır. Bu təcrübə göstərdi ki, güclə dəstəklənməyən ədalət çox vaxt bəyanat olaraq qalır, diplomatiya isə dövlət qüdrətinə və siyasi iradəyə əsaslandıqda nəticə verir. Azərbaycan beynəlxalq hüququ rədd etmədi. Əksinə, onun icrasına cavabdeh institutların öz qərarlarını həyata keçirməkdə aciz qaldığı bir şəraitdə beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinin təmin olunmasına nail oldu.

Ərazilərin azad edilməsindən sonra hərbi Zəfər quruculuq mərhələsinə keçdi. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur hazırda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma məkanına çevrilib. Şəhərlər, yollar, hava limanları, məktəblər, xəstəxanalar və yaşayış kompleksləri inşa olunur, məscidlər və mədəniyyət abidələri bərpa edilir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin 48 şəhər və kəndində artıq 90 mindən çox insan yaşayır, işləyir və təhsil alır. Bu göstəricilər Böyük Qayıdışı siyasi konsepsiyadan geridönməz tarixi prosesə çevirir.

Müharibədə qalib gəlmiş tərəf kimi gələcək gündəliyi müəyyənləşdirmək imkanına malik olan Azərbaycan sülh yolunu seçdi. Bu seçim Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sabitlikdə maraqlı olan güclü və özünəinamlı dövlətin mövqeyini əks etdirir. Lakin davamlı sülh tarixi həqiqətin qəbulunu tələb edir. Xocalının, dağıdılmış Ağdamın, təhqir edilmiş məscidlərin və doğma yurdlarından qovulmuş insanların taleyinin unudulması faciənin təkrarlanması üçün zəmin yarada bilər. Buna görə tarixi yaddaş cəmiyyətin ayıqlığını və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətini qoruyaraq sülhün təminatına çevrilir.

Azərbaycan bu gün regiona gücə əsaslanan sülh, qarşılıqlı hörmət üzərində qurulan əməkdaşlıq və milli kimliyin müdafiəsi ilə uzlaşan açıqlıq modeli təklif edir. Zəfər ədaləti bərpa etdi, Böyük Qayıdış onu möhkəmləndirir, Türk dünyasında və İslam coğrafiyasında həmrəyliyin gücləndirilməsi isə ölkənin beynəlxalq imkanlarını genişləndirir. Bu siyasi kursun təməlində güclü dövlətçilik, xalqın birliyi və Azərbaycanın ona qəbul etdirilməyə çalışılan tarixi gedişi dəyişdirməsinə imkan verən müstəqil siyasət dayanır.

Anastasiya Lavrina
YAP Gənclər Birliyinin üzvü