Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər vardır ki, onların fəaliyyəti yalnız müəyyən bir dövrlə məhdudlaşmır, xalqın taleyinə və dövlətin gələcək inkişaf istiqamətlərinə həlledici təsir göstərir. Ümummilli Lider Heydər Əliyev də belə tarixi şəxsiyyətlərdəndir. Onun dövlətçilik fəaliyyəti, zəngin siyasi irsi və Azərbaycan naminə həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət müasir müstəqil dövlətimizin tarixinin ən mühüm səhifələrini təşkil edir.

Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkəmiz mürəkkəb və ağır sınaqlarla üz-üzə qaldı. Müstəqilliyin ilk illərində siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhran, sosial problemlər, idarəçilikdəki çatışmazlıqlar və hərbi-siyasi qarşıdurmalar dövlətçiliyin gələcəyi üçün ciddi təhlükələr yaradırdı. Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün genişlənməsi və ölkə daxilində dərinləşən siyasi böhran vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdı.

1993-cü ilin may-iyun aylarında yaranmış gərginlik ölkəni vətəndaş qarşıdurması və müstəqilliyin itirilməsi təhlükəsi ilə üz-üzə qoymuşdu. Belə bir tarixi məqamda Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın taleyində mühüm dönüş yaratdı. Onun Ali Sovetin sədri seçilməsi ilə ölkənin siyasi həyatında yeni mərhələ başlandı və 15 iyun tariximizə Milli Qurtuluş Günü kimi daxil oldu.

Ulu Öndər ilk növbədə dövlətçiliyin qorunması, ictimai-siyasi sabitliyin təmin edilməsi, milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi və dövlət idarəçiliyinin bərpası istiqamətində mühüm addımlar atdı. 3 oktyabr 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi ilə bu proses yeni mərhələyə qədəm qoydu. Dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması, iqtisadiyyatın bərpası, hüquqi dövlət quruculuğu və Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin genişləndirilməsi qarşıda duran başlıca vəzifələr kimi müəyyənləşdirildi.

Ulu Öndərin həmin dövrdə ifadə etdiyi baxışlar Azərbaycanın gələcək inkişafının mahiyyətini aydın şəkildə ortaya qoyurdu. O, ziyalılarla görüşündə demişdir: “Azərbaycan bir müstəqil dövlət kimi öz taleyinin sahibi, öz torpaqlarının sahibi, öz hüquqlarının sahibi olacaq və gələcək firavan həyatını özü quracaqdır.” Bu fikir müstəqil dövlətçilik fəlsəfəsinin mahiyyətini ifadə etməklə yanaşı, Azərbaycanın gələcəyinə dair strateji baxışın da mühüm göstəricisi idi.

Sonrakı illərdə ölkədə siyasi sabitliyin möhkəmləndirilməsi və iqtisadi inkişafın təmin olunması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. Atəşkəsin əldə olunması hərbi qarşıdurmanın intensivliyinin azalmasına şərait yaratdı, “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması isə Azərbaycanın enerji potensialının beynəlxalq əməkdaşlığa açılmasına və iqtisadi inkişaf üçün yeni imkanların formalaşmasına mühüm təkan verdi.

Müstəqil dövlət quruculuğunun digər mühüm istiqaməti Azərbaycanın hüquqi əsaslarının möhkəmləndirilməsi oldu. Konstitusiyanın qəbul edilməsi ilə dövlət hakimiyyətinin əsasları, insan hüquq və azadlıqları, demokratik idarəçilik və hüquqi dövlət quruculuğunun fundamental prinsipləri müəyyənləşdirildi. Bununla yanaşı, dövlət idarəçiliyinin institusional əsasları möhkəmləndirildi, siyasi və iqtisadi islahatlar genişləndirildi.

Heydər Əliyevin dövlətçilik siyasətində milli həmrəyliyin və azərbaycançılıq ideologiyasının xüsusi yeri vardı. Azərbaycançılıq milli kimliyin, milli-mənəvi dəyərlərin və dövlətçilik düşüncəsinin vahid ideya ətrafında birləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Ulu Öndərin dövlətçilik fəlsəfəsində müstəqilliyin qorunması və möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün təmin olunması, milli maraqların müdafiəsi və ölkənin davamlı inkişafı bir-biri ilə bağlı vahid strateji məqsədlər kimi çıxış edirdi.

1993–2003-cü illərdə həyata keçirilən siyasət nəticəsində dövlət institutları möhkəmləndirildi, iqtisadi inkişafın strateji istiqamətləri müəyyənləşdirildi, ordu quruculuğu gücləndirildi və Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələri genişləndirildi. Beləliklə, müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün siyasi, iqtisadi və hüquqi əsaslar formalaşdırıldı.

2003-cü ildən sonra bu siyasi kurs Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə yeni tarixi reallıqlara uyğun şəkildə davam etdirildi. Sonrakı mərhələdə Azərbaycanın iqtisadi potensialı genişləndi, enerji və nəqliyyat imkanları artdı, beynəlxalq əlaqələri inkişaf etdi və dövlətin siyasi, iqtisadi və müdafiə imkanları gücləndirildi.

2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən Zəfər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm tarixi mərhələ oldu. 2023-cü ildə keçirilmiş antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazisində suverenliyin tam bərpa edilməsi isə dövlətçilik tariximizdə yeni mərhələnin başlanğıcını şərtləndirdi. Bu hadisələr Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı uzun illər qarşıda duran mühüm məsələlərin həllini təmin etdi.

Bu gün işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri həyata keçirilir, Böyük Qayıdış prosesi davam etdirilir. Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafı, suverenliyinin möhkəmləndirilməsi və vətəndaşların firavanlığının təmin olunması istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülür.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsinin əsas mahiyyəti müstəqil Azərbaycanın qorunması, inkişaf etdirilməsi və gələcək nəsillərə daha qüdrətli dövlət kimi ötürülməsi ideyasında ifadə olunur. Onun “Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi dönməzdir, yenilməzdir, sarsılmazdır” fikri də bu dövlətçilik fəlsəfəsinin mahiyyətini əks etdirən mühüm ifadələrdəndir.

Bu gün müstəqil, qüdrətli və qalib Azərbaycan həmin möhkəm təməllər üzərində inkişaf edir. Milli qurtuluşdan milli dirçəlişə, dövlət quruculuğundan milli yüksəlişə uzanan tarixi yol Azərbaycan xalqının dövlətçilik iradəsinin, milli həmrəyliyinin və müstəqillik əzminin ifadəsidir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik prinsipləri, azərbaycançılıq ideologiyası və milli maraqlara əsaslanan siyasi irs Azərbaycanın tarixi yaddaşında yaşayır və ölkənin gələcək inkişafı üçün mühüm mənəvi-siyasi dəyər olaraq qalır.

Siyavuş Novruzov,
Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin sədri