Müasir dünya ziddiyyətlərin, müharibələrin, geosiyasi qarşıdurmaların və etimad böhranının dərinləşdiyi mürəkkəb bir mərhələdən keçir. Belə bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoq yalnız fikir mübadiləsi deyil, həm də qarşıdurmaların qarşısını almaq, xalqlar arasında anlaşmanı gücləndirmək və ortaq gələcəyin əsaslarını yaratmaq vasitəsidir.

Prezident İlham Əliyevin 27 oktyabr 2026-cı ildə Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın bu məsələlərə münasibətini, tarixi təcrübəsini və beynəlxalq mövqeyini aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısının mesajı aydın idi: milli dəyərlərə sədaqət, dövlət suverenliyinə hörmət, beynəlxalq hüququn aliliyi və qarşılıqlı anlaşma dayanıqlı sülhün əsas şərtləridir.

2011-ci ildə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə əsası qoyulan forum ötən illər ərzində mühüm beynəlxalq platformaya çevrilib. Bu il 100-dən artıq ölkədən iştirakçıların qatıldığı tədbir Azərbaycanın mədəniyyətlər və dinlər arasında dialoqun inkişafına verdiyi töhfənin göstəricisidir. Forumun davamlılığı onu göstərir ki, ölkəmiz bu istiqaməti təsadüfi təşəbbüs kimi deyil, dövlət siyasətinin mühüm tərkib hissəsi kimi qəbul edir.

Avropa ilə Asiyanın qovuşağında yerləşən Azərbaycan tarixən müxtəlif mədəniyyətlərin və dinlərin təmas məkanı olub. Lakin ölkəmizin təcrübəsini fərqləndirən yalnız coğrafi mövqeyi deyil, müxtəlifliyi milli birliyin tərkib hissəsinə çevirə bilməsidir. Cəmiyyətimizdə qarşılıqlı hörmət, dini və etnik dözümlülük, ümumi dövlətçilik maraqları ətrafında birləşmək ənənəsi formalaşıb.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında azərbaycançılıq ideyasının birləşdirici gücünə xüsusi diqqət yetirilməsi də təsadüfi deyil. Ermənistanın hərbi təcavüzü və işğalı dövründə, xüsusilə İkinci Qarabağ müharibəsində müxtəlif etnik və dini qrupların nümayəndələrinin vahid məqsəd uğrunda mübarizə aparması milli həmrəyliyin ən parlaq təzahürlərindən biri oldu. “Dəmir yumruq” həm hərbi qələbənin, həm də xalqın ümumi iradəsinin rəmzinə çevrildi.

Bu təcrübə göstərdi ki, milli birlik dövlətin ən böyük strateji sərvətlərindəndir. Cəmiyyətdəki fərqliliklər qarşıdurma səbəbinə deyil, ortaq məqsədlər ətrafında birləşmək imkanına çevrildikdə ölkənin sabitliyi və inkişafı üçün möhkəm zəmin yaranır.

Azərbaycanın tarixi yolu milli kimliyin qorunmasının əhəmiyyətini də təsdiqləyir. Uzun müddət müstəqil dövlətçilik imkanlarından məhrum olsaq da, dilimizi, ənənələrimizi və milli dəyərlərimizi yaşada bilmişik. Müstəqilliyin bərpası isə öz taleyimizi müəyyənləşdirmək, milli maraqlarımızı sərbəst şəkildə müdafiə etmək və gələcəyimizi öz iradəmizlə qurmaq imkanı yaratdı.

Bu gün Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi də məhz müstəqil siyasət, iqtisadi inkişaf və regional əməkdaşlıq imkanlarının birləşməsi ilə möhkəmlənir. Milli özünəməxsusluğu qorumaq dünyadan təcrid olunmaq demək deyil. Əksinə, öz dəyərlərinə arxalanan dövlət beynəlxalq münasibətlərdə daha inamlı və bərabərhüquqlu tərəf kimi çıxış edə bilər.

Prezidentin çıxışında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasına dair fikirlər xüsusi siyasi əhəmiyyət daşıyırdı. Dövlət başçısı uzun illər davam edən danışıqların nəticəsiz qalmasını və BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi, işğal olunmuş ərazilərimizin azad edilməsini tələb edən dörd qətnamənin icra edilməməsini beynəlxalq sistemin ciddi problemlərindən biri kimi diqqətə çatdırdı.

Bu, beynəlxalq hüququn mahiyyəti ilə bağlı mühüm məsələdir. Hüquq yalnız sənədlərdə təsbit olunan müddəalardan ibarət olmamalıdır; onun nüfuzu qəbul edilmiş qərarların icrasından və bütün dövlətlərə eyni prinsiplərlə yanaşılmasından asılıdır. Əks halda, beynəlxalq təşkilatlara olan etimad zəifləyir, ədalət anlayışı siyasi maraqların kölgəsində qalır.

Azərbaycan özünümüdafiə hüququna, o cümlədən BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsinə əsaslanaraq ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. 2020-ci ildə İkinci Qarabağ müharibəsi və 2023-cü ildə keçirilmiş antiterror əməliyyatı işğala son qoydu, suverenliyimizin tam bərpasına imkan yaratdı. Bununla xalqımızın uzun illər gözlədiyi tarixi ədalət təmin olundu.

Qələbədən sonra Ermənistanla sülh təşəbbüsünün irəli sürülməsi isə Azərbaycanın gələcəyə baxışını nümayiş etdirir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan sonsuz müharibə və qisas siyasəti istəmir. Ölkəmiz öz hüquqlarını bərpa etdikdən sonra qarşıdurmanın davam etdirilməsinə deyil, regionda sülhün və əməkdaşlığın qurulmasına üstünlük verir.

Müharibəyə başlamaq asan, onu bitirmək isə çətindir. Silahlı qarşıdurmaların yaratdığı dağıntıları, insan itkilərini və etimadsızlığı aradan qaldırmaq uzun illər tələb edir. Qələbədən sonra dayanmaq, revanşist çağırışlara uymadan sülhə imkan yaratmaq da siyasi iradə və məsuliyyət tələb edir. Azərbaycanın təcrübəsi bu baxımdan öyrənilməyə layiqdir: özünümüdafiə hüququndan istifadə etməklə ədaləti bərpa etmək və ardınca sülhə yol açmaq mümkündür.

Ermənistanla sülh sazişinin layihəsinin 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda, Ağ Evdə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın iştirakı ilə paraflanması Cənubi Qafqazda yeni münasibətlər sisteminin formalaşması baxımından əhəmiyyətli mərhələdir. Bu prosesin davamlı nəticə verməsi tərəflərin üzərinə düşən öhdəliklərə əməl etməsindən və sülhün real siyasi iradə ilə möhkəmləndirilməsindən asılıdır.

İkili standartlara qarşı mübarizə də Prezidentin çıxışının əsas istiqamətlərindən biri idi. Ermənistanın işğalçılıq siyasəti, bir milyondan artıq azərbaycanlının doğma torpaqlarından didərgin salınması, tarixi və dini abidələrimizin, o cümlədən Qarabağdakı 65 məscidin dağıdılması fonunda Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiq edilməməsi beynəlxalq yanaşmalardakı ziddiyyətləri üzə çıxarır.

İkili standartlar yalnız ayrı-ayrı ölkələrə münasibətdə ədalətsizlik yaratmır, bütövlükdə beynəlxalq hüququn nüfuzuna zərbə vurur. Hüququn tətbiqi dövlətlərin siyasi çəkisindən və geosiyasi maraqlardan asılı olmamalıdır. Eyni zamanda, müstəqil dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə etmək, onlara necə yaşamalı olduqlarını diktə etmək cəhdləri qarşılıqlı hörmət prinsipinə ziddir. Həqiqi dialoq bərabərliyə, suverenliyə və fərqli mövqelərə hörmətə əsaslanmalıdır.

Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması onun müstəqil xarici siyasəti, iqtisadi potensialı və əməkdaşlıq imkanları ilə də bağlıdır. Çin və ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq sənədlərinin imzalanması, Avropa İttifaqının üzv dövlətləri ilə tərəfdaşlıq əlaqələri, enerji və nəqliyyat sahələrində artan rol ölkəmizin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyini gücləndirir.

2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün, 2028-ci ildə isə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə Görüşünün Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın müxtəlif beynəlxalq platformalarda artan rolunun göstəricisidir. Fərqli siyasi və mədəni məkanları təmsil edən dövlətlərin belə tədbirlər üçün ölkəmizi seçməsi Azərbaycanın dialoq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı anlaşma imkanlarına verilən qiyməti də əks etdirir.

Bu mövqenin arxasında iqtisadi dayanıqlılıq da dayanır. Prezidentin ölkənin xarici borcunun ümumi daxili məhsulun 5 faizindən bir qədər çox olduğunu qeyd etməsi iqtisadi siyasətin mühüm göstəricilərindən birinə diqqət çəkirdi. Enerji təchizatında etibarlı tərəfdaşlıq, müasir nəqliyyat infrastrukturu və regional bağlantılar Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini artırır. Bütün bunlar ölkəmizə yalnız mövcud imkanlardan yararlanmaq deyil, həm də yeni əməkdaşlıq istiqamətləri yaratmaq imkanı verir.

Bununla yanaşı, müasir dünyanın qeyri-müəyyənliyi daim ayıq-sayıq olmağı tələb edir. Prezidentin ideoloji risklərin fiziki təhlükələr qədər ciddi ola biləcəyi barədə xəbərdarlığı milli kimliyin, dövlətçiliyin və müstəqilliyin qorunmasının əhəmiyyətini bir daha önə çıxarır. Dövlətin təhlükəsizliyi yalnız sərhədlərin müdafiəsi ilə məhdudlaşmır; dilin, milli yaddaşın, ənənələrin və cəmiyyətin mənəvi bütövlüyünün qorunması da bu məsuliyyətin tərkib hissəsidir.

VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun əsas mesajı Azərbaycanın gücünü yalnız hərbi və iqtisadi göstəricilərlə ölçməyin doğru olmadığını göstərir. Bu güc həm də milli birlikdə, tarixi yaddaşda, mədəni müxtəlifliyə hörmətdə, müstəqil siyasətdə və ədalətli sülhə yönəlmiş iradədə təzahür edir.

Prezident İlham Əliyevin Bakıdan dünyaya ünvanladığı mesajın mahiyyəti budur: xalqların öz kimliyini qorumaq, dövlətlərin öz taleyini müəyyənləşdirmək, beynəlxalq münasibətlərin isə qarşılıqlı hörmət və hüquq əsasında qurulmaq haqqı var. Bu prinsiplər qorunduqda dialoq nəticə verir, ədalət möhkəmlənir və sülh üçün real zəmin yaranır.

Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, milli maraqları qətiyyətlə müdafiə etməklə beynəlxalq əməkdaşlığa açıq olmaq bir-birini istisna etmir. Əsl dövlətçilik məhz bu tarazlığı qorumaq bacarığında üzə çıxır. Öz dəyərlərinə sadiq, suverenliyini qoruyan və dünya ilə bərabərhüquqlu dialoqa hazır olan Azərbaycan bu gün beynəlxalq münasibətlərdə özünəməxsus mövqeyini belə möhkəmləndirir.

Çünki əsl nüfuz başqalarına iradə diktə etməklə deyil, prinsipial mövqe, etibarlı tərəfdaşlıq və qarşılıqlı anlaşmaya töhfə verməklə qazanılır. Azərbaycanın dünyaya təqdim etdiyi əsas mesaj da budur: ədalətə söykənən sülh, milli birliklə möhkəmlənən dövlətçilik və dialoqla qurulan ortaq gələcək.

Elnarə Akimova,
Milli Məclisin deputatı, YAP İdarə Heyətinin üzvü,
Filologiya elmləri doktoru