"ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədrinin Cənubi Qafqaza növbəti səfəri zahirən adi diplomatik protokol təəssüratı bağışlasa da, pərdəarxası məqamlar daha dərin proseslərdən xəbər verir. Bakı, İrəvan və Tbilisi marşrutu üzrə reallaşan bu təmaslar sadəcə paytaxtlararası növbəti görüşlər silsiləsi deyil, mahiyyətcə təşkilatın son illərdə tanınmaz dərəcədə dəyişmiş regiondakı rolunun tamamilə yenidən qiymətləndirilməsi cəhdidir."
Bu fikirləri Milli Məclisin deputatı Kamran Bayramov “İki sahil”ə açıqlamasında bildirib.
Onun sözlərinə görə, otuz ildən artıq bir dövr ərzində ATƏT strukturu Cənubi Qafqazda əsasən Qarabağ münaqişəsinin tənzimlənməsi vasitəsi kimi qəbul edilirdi. Təşkilatın fəaliyyət trayektoriyası yalnız siyasi dialoq, dondurulmuş böhranların idarə olunması və hərbi-siyasi təhlükəsizlik çərçivəsi ilə məhdudlaşmışdı. Lakin bu yanaşma tamamilə iflasa uğradı. Azərbaycanın öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü heç kəsin köməyi olmadan, tam şəkildə bərpa etməsi regionun hərbi-strateji xəritəsini köklü surətdə yenilədi. Silahlı qarşıdurma erasının başa çatması və dayanıqlı sülh axtarışlarının ön plana çıxması təşkilatın keçmiş gündəliyini birdəfəlik arxada qoydu.
K.Bayramov qeyd edib ki, institutun onilliklər boyu mövcudluğunu əsaslandıran vasitəçilik formatı öz əhəmiyyətini itirdiyindən, Qafqazda ATƏT-in etibarlılıq limiti ciddi şəkildə sarsılıb. Qarabağ mövzusunun birdəfəlik qapanması təşkilatın regiondakı monoton fəaliyyətinə son qoydu. Bununla belə, regionda Gürcüstanın ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyi ilə bağlı - Abxaziya və Sxinvali zonasını əhatə edən - həllini tapmamış məsələlər hələ də qalmaqdadır. Bu şəraitdə qurumun yeni missiyası bir tərəfdən Gürcüstanın suverenliyinə beynəlxalq diqqəti saxlamaq, digər tərəfdən isə ümumi regional əməkdaşlıq mühitinə töhfə verməkdən ibarət ola bilər.
Deputat diqqətə çatdırıb ki, hazırda ATƏT özünün Cənubi Qafqazda ümumiyyətlə lazımlı olub-olmaması kimi ağrılı bir sualla üz-üzədir. Mövcudluğunu qorumaq üçün struktur əsaslı şəkildə transformasiya olunmalıdır. Bakı və İrəvan arasındakı normallaşma prosesində tərəflərin kənar vasitəçiliyə ehtiyacı qalmayıb. Sərhədlərin delimitasiyası və konstitusiya müstəvisindəki qalan detallar siyasi təzyiqlə deyil, bilavasitə ikitərəfli texniki-ekspert dialoqu vasitəsilə həllini tapmaqdadır. İndi regionun tələbi fərqlidir: iqtisadi inteqrasiya, transsərhəd su resurslarının idarə olunması, işğaldan azad edilmiş ərazilərin ekoloji bərpası və ən başlıcası, kütləvi minatəmizləmə əməliyyatları. Məhz bu praktiki sahələr və etimadın qurulması prosesi ATƏT-in öz yenilənmiş funksionallığını nümayiş etdirə biləcəyi əsas platformadır.
K.Bayramov sonda bildirib ki, təşkilatın hərbi-siyasi, iqtisadi-ekoloji və insan hüquqları ölçülərini birləşdirən strukturu ona yeni şəraitə uyğunlaşmaq üçün müəyyən imkanlar verir. Əgər ATƏT böhranların həllində səmərəsiz qalmış "yanğınsöndürən" obrazından uzaqlaşıb, iqtisadi, ekoloji və humanitar sahələrdə real layihələr təqdim edən tərəfdaşa çevrilə bilsə, Cənubi Qafqazın yeni təhlükəsizlik memarlığında özünə yer tapa biləcək. Əks təqdirdə, keçmişin ritorikasına qapanıb qalan bir struktur kimi regionun gələcək inkişaf konyunkturasından tamamilə kənarda qalması qaçılmazdır.
