Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionunun şirkətləri əməliyyat proseslərində süni intellekt (AI) texnologiyalarının real istifadə sürətinə görə qlobal biznesi əhəmiyyətli dərəcədə geridə qoyur.

“İki sahil” KPMG beynəlxalq audit-konsaltinq şəbəkəsinə istinadən xəbər verir ki, regionun iri şirkətlərinin yarıdan çoxu artıq sənaye səviyyəsində AI həlləri tətbiq edib və artıq konkret iqtisadi nəticə qeydə alırlar.

27 ölkədən (Qazaxıstan, Özbəkistan, Azərbaycan, Gürcüstan və Qırğızıstan şirkətlərini özündə birləşdirən reprezentativ seçim daxil olmaqla) 2 500 İT rəhbərinin sorğuya cəlb edildiyi tədqiqat nəticələrinə əsasən, Mərkəzi Asiya və Qafqaz bölgəsində fəaliyyət göstərən müəssisələrin 53 %-i süni intellekt həllərini investisiya gəlirliliyinin (ROI) təsdiqləndiyi sənaye istismarı mərhələsinə çatdırıb. Qlobal miqyasda bu göstərici cəmi 24 % təşkil edir ki, bu da regionun dünya ortalamasını ikiqat üstələdiyini göstərir.

KPMG mütəxəssisləri bildirirlər ki, Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionunun biznes sektoru gözləmə yanaşmasından, yəni texnologiyanın öz effektivliyini sübut edənə qədər kənardan izləmək taktikasından artıq tamamilə imtina edib. Regiondakı şirkətlərin cəmi 33 %-i bu strategiyaya riayət edir, halbuki dünya miqyasında bu göstərici 44 % səviyyəsindədir.

"Ölçülə bilən nəticələrlə süni intellekti istehsal proseslərinə inteqrasiya edən müəssisələrin nisbətinə görə region qlobal miqyasdakı göstəriciləri əhəmiyyətli şəkildə üstələyir. Lakin sürətin özü artıq rəqabət üstünlüyünün təminatçısı deyil. Yerli nailiyyətləri məsuliyyətin dəqiq paylanması və inkişaf etmiş idarəetmə mexanizminə malik davamlı təşkilati bacarığa transformasiya etmək qabiliyyəti başlıca faktor olaraq ön plana çıxır", - KPMG-nin Qafqaz və Mərkəzi Asiya üzrə texnoloji konsaltinq praktikasının rəhbəri və tərəfdaşı Konstantin Auşev vurğulayır.

Mərkəzi Asiya və Qafqaz təşkilatlarının 73 %-dən çoxu ən yeni texnologiyalarla aktiv eksperiment modelini tətbiq edir, qlobal seçimdə isə iştirakçıların yalnız 21 %-i analoji yanaşmaya sadiqdir.

Regionda rəqəmsallaşmanın maliyyə miqyası da yüksək səviyyəli iştirakdan xəbər verir. Mərkəzi Asiya və Qafqazın iri şirkətlərinin təxminən 73 %-i hər il İT və rəqəmsal texnologiyalara 100-500 milyon ABŞ dolları yönəldir. İT büdcəsinin əsas hissəsinin (50 %-ə qədər) mövcud sistemlərin dəstəklənməsinə xərcləndiyi inkişaf etmiş Qərb bazarları ilə müqayisədə Mərkəzi Asiya və Qafqazda xərclərin strukturu fərqlidir: 41 % işlənib hazırlanmaya, 31 % biznesin transformasiyasına və yalnız 21 % infrastruktura dəstək göstərilməsinə sərf olunur.

Büdcə artımı ildə 10 %-dən çox olan prioritet investisiya istiqamətləri bunlar olub: kibertəhlükəsizlik - Mərkəzi Asiya və Qafqaz şirkətlərinin 63 %-i xərcləri artırır (qlobal miqyasda 41 %-ə qarşı); məlumatlar və analitika - şirkətlərin 82 %-i (qlobal miqyasda 73 %); AI və avtomatlaşdırma (GenAI, Agentic AI) - şirkətlərin 81 %-i (qlobal miqyasda 76 %); "rəqəmsal əkizlər" və qabaqcıl modelləşdirmə - şirkətlərin 87 %-i (qlobal miqyasda 72 %).

Eyni zamanda regionda İT bölmələrinin kadr tərkibinin əsaslı şəkildə yenidən qurulması prosesi gedir. Tədqiqat hibrid məşğulluq modelinə sürətli keçidi qeydə alır. 2028-ci ilə qədər region şirkətləri rəqəmsal işçi qüvvəsinin (AI-agentlər, RPA, proqram botları) payını İT güclərinin ümumi həcminin hazırkı 30 %-dən 40 %-ə qədər artırmaq, paralel olaraq xarici podratçıların cəlb edilməsini 21 %-dən 14 %-ə endirmək niyyətindədir.

Tətbiq dinamikası üzrə lider mövqelərinə baxmayaraq, KPMG-nin analitikləri ciddi strateji riskin – "miqyaslanma kövrəkliyinin" formalaşmasına diqqət çəkirlər. Regionda pilot layihələrin sürətlə icra olunması hələ ki kompleks institusional baza ilə dəstəklənmir.

Süni intellektin idarə edilməsinin yetkinlik göstəricilərinin qiymətləndirilməsi regionda əməliyyat səmərəliliyi və sistemli tənzimləmə arasında kəskin disbalansı aşkar edir. Bir tərəfdən, Mərkəzi Asiya və Qafqaz şirkətləri kommersiya cəhətdən fayda əldə etmək və əsaslandırmaq qabiliyyətinə görə qlobal bazarı əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir. Region təşkilatlarının yalnız 21 %-i səhmdarlar qarşısında AI təşəbbüslərinin gəlirliliyini (ROI) sübut etməkdə çətinlik çəkir, halbuki dünyada şirkətlərin orta hesabla 55 %-i, qlobal texnoloji liderlərin isə 32 %-i bu problemlə üzləşir.

Digər tərəfdən, region institusionallaşma dərəcəsinə görə xeyli geri qalır. Yerli şirkətlərin yalnız 34 %-i təsdiq edilmiş korporativ AI strategiyasına malikdir (qlobal göstərici 76 %, texnoloji liderlərin göstəricisi 89 %-dir), region təşkilatlarının cəmi 25 %-i kross-funksional idarəetmə strukturu (AI Governance) formalaşdırıb, qlobal səviyyədə bu rəqəm 69 %, sənaye liderləri arasında isə 74 % təşkil edir.

Region təşkilatlarının təxminən 66 %-i hələ də rəsmiləşdirilmiş AI strategiyasına malik deyil.

Xarici risklərə son dərəcə yüksək həssaslıq regionun səciyyəvi xüsusiyyəti olaraq qalır. Mərkəzi Asiya və Qafqaz regionundakı respondentlərin 99 %-i açıq AI modellərinin və texnologiya tədarükçülərinin seçimində geosiyasi amillərin həlledici rol oynadığını bildirib (dünya üzrə bu göstərici 83 %-dir). Bu, şirkətləri texnoloji suverenliyin yüksək səviyyəsini, məlumatlara nəzarəti və yerli normativ tələblərə uyğunluğu təmin edən memarlıq həllərinə üstünlük verməyə təşviq edir.

KPMG-nin hesabatının yekun hissəsində vurğulanır ki, 2026-2027-ci illər Mərkəzi Asiya və Qafqaz bazarı üçün həlledici olacaq: "AI-nin tətbiqi sürətində mövcud üstünlüyü yalnız o halda qoruyub saxlamaq mümkün olacaq ki, biznes məlumatların idarə edilməsində sərt nizam-intizam yaratsın, "AI Governance" standartlarını tətbiq etsin və innovativ xidmətlərlə baza İT infrastrukturunun etibarlılığı arasında investisiya balansını təmin etsin".