Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan qardaşlıq və strateji müttəfiqlik münasibətləri bu gün regionun ən güclü əməkdaşlıq modellərindən biri hesab olunur. Ortaq tarix, dil, mədəniyyət və mənəvi dəyərlər üzərində formalaşan bu münasibətlər müstəqillik dövründə daha da möhkəmlənərək siyasi, iqtisadi, hərbi və humanitar sahələrdə geniş əməkdaşlıq müstəvisinə çevrilmişdir. Xüsusilə son illərdə həyata keçirilən birgə layihələr və imzalanan mühüm sənədlər Azərbaycan-Türkiyə əlaqələrini yeni inkişaf mərhələsinə yüksəltmişdir. Bu baxımdan, iki qardaş dövlət arasında strateji müttəfiqlik münasibətləri hər iki ölkənin iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayan əsas amillərdən biri kimi çıxış edir.
Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi əməkdaşlığın əsasını qarşılıqlı etimad və etibarlı tərəfdaşlıq təşkil edir. Müstəqilliyin ilk illərindən etibarən Türkiyə Azərbaycanın iqtisadi inkişafına dəstək göstərən əsas tərəfdaşlardan biri olmuşdur. Bu gün Türkiyə Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşlarından biri, Azərbaycan isə Türkiyəyə ən çox investisiya yatıran ölkələrdən biridir. İki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin ildən-ilə artması, yeni investisiya layihələrinin həyata keçirilməsi və iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsi əməkdaşlığın uğurlu nəticələrindən xəbər verir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığının ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi enerji strategiyası nəticəsində həyata keçirilən beynəlxalq layihələr bu gün hər iki ölkənin iqtisadi inkişafına mühüm töhfələr verir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri, Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr Azərbaycan və Türkiyənin əməkdaşlığının ən parlaq nümunələridir.
Bu layihələr sayəsində Azərbaycan öz enerji resurslarını dünya bazarlarına çıxarmaq imkanı əldə etmiş, Türkiyə isə mühüm enerji qovşağına çevrilmişdir. Eyni zamanda Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında hər iki ölkənin rolu əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır. Bu gün Azərbaycan qazı Türkiyə vasitəsilə Avropa ölkələrinə nəql olunur və bu, ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsinə xidmət edir.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da iqtisadi əlaqələrin mühüm istiqamətlərindəndir. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu layihəsi Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm nəqliyyat dəhlizi kimi böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu layihə yükdaşımaların həcmini artırmaqla yanaşı, Azərbaycan və Türkiyənin tranzit imkanlarını genişləndirmiş, regionun iqtisadi potensialının inkişafına şərait yaratmışdır. Hazırda Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması fonunda Azərbaycan və Türkiyə arasında əməkdaşlıq yeni strateji məzmun qazanır.
Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından sonra iqtisadi əməkdaşlıq daha da sürətlənmişdir. 2021-ci il iyunun 15-də Şuşa şəhərində imzalanmış Bəyannamə iki ölkə arasında münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltməklə yanaşı, iqtisadi əlaqələrin inkişafı üçün də yeni imkanlar açmışdır. Sənəddə qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, ticarət dövriyyəsinin artırılması, nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişləndirilməsi və yeni iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi əsas prioritet istiqamətlər kimi müəyyən edilmişdir.
Azərbaycan və Türkiyə arasında qarşılıqlı investisiyalar iqtisadi əməkdaşlığın mühüm göstəricilərindəndir. Azərbaycan şirkətləri Türkiyədə müxtəlif sahələrə milyardlarla dollar investisiya yatırmışdır. Xüsusilə enerji, neft-kimya, bank və sənaye sektorlarında həyata keçirilən layihələr Türkiyə iqtisadiyyatına əhəmiyyətli töhfələr vermişdir. Eyni zamanda Türkiyə şirkətləri Azərbaycanda inşaat, sənaye, kənd təsərrüfatı, xidmət və digər sahələrdə uğurla fəaliyyət göstərirlər. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa və yenidənqurma işlərində də Türkiyə şirkətlərinin fəal iştirakı müşahidə olunur.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr Azərbaycan-Türkiyə iqtisadi əməkdaşlığının yeni istiqamətlərini formalaşdırır. Azad edilmiş ərazilərdə ağıllı şəhər və ağıllı kənd layihələrinin icrası, yol və enerji infrastrukturlarının qurulması, sənaye müəssisələrinin yaradılması iki ölkənin şirkətləri üçün yeni imkanlar açır. Bu proses həm bölgənin iqtisadi dirçəlişinə, həm də Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının daha da dərinləşməsinə xidmət edir.
Kənd təsərrüfatı sahəsində də əməkdaşlıq davamlı şəkildə inkişaf edir. Müasir aqrar texnologiyaların tətbiqi, təcrübə mübadiləsi, kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı və birgə investisiya layihələri hər iki ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə töhfə verir. Eyni zamanda sənaye parkları və iqtisadi zonalar çərçivəsində həyata keçirilən layihələr iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə şərait yaradır.
Turizm sahəsində əməkdaşlıq da iqtisadi əlaqələrin inkişafında mühüm rol oynayır. Azərbaycan və Türkiyə vətəndaşları arasında qarşılıqlı səfərlərin artması, turizm infrastrukturunun inkişafı və birgə turizm layihələrinin həyata keçirilməsi hər iki ölkənin iqtisadiyyatına əlavə gəlirlər qazandırır. Sadələşdirilmiş səyahət imkanları və dostluq münasibətləri turizm əlaqələrinin genişlənməsini daha da sürətləndirir.
Zəngəzur dəhlizi layihəsi isə Azərbaycan-Türkiyə iqtisadi əməkdaşlığının gələcək inkişafında xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Bu dəhlizin reallaşması Azərbaycanla Türkiyə arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaranmasına, yükdaşımaların sürətlənməsinə, logistika xərclərinin azalmasına və regionun tranzit potensialının artmasına səbəb olacaqdır. Zəngəzur dəhlizi yalnız iki ölkə üçün deyil, bütövlükdə Türk dünyası və Avrasiya məkanında iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsi baxımından mühüm layihə hesab olunur.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan-Türkiyə birliyi regionda sabitliyin, təhlükəsizliyin və inkişafın əsas təminatçılarından biridir. İki qardaş ölkənin həyata keçirdiyi iqtisadi layihələr təkcə milli maraqlara deyil, həm də regional və qlobal əməkdaşlığa xidmət edir. Bu əməkdaşlıq modeli qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq maraqlar əsasında qurulduğu üçün uzunmüddətli və davamlı xarakter daşıyır.
Azərbaycanın Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi hər iki dövlətin iqtisadi inkişafına güclü təkan verir, yeni investisiya imkanları yaradır, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyini möhkəmləndirir, regionun iqtisadi potensialının genişlənməsinə xidmət edir. Bu gün “Bir millət, iki dövlət” prinsipi təkcə siyasi şüar deyil, həm də uğurlu iqtisadi əməkdaşlığın və ortaq inkişaf modelinin parlaq nümunəsidir. Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan strateji müttəfiqlik gələcək illərdə də hər iki ölkənin tərəqqisinin və rifahının mühüm təminatlarından biri olacaqdır.
Fidan Əliyeva,
YAP Xətai rayon təşkilatının məsləhətçisi
