2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa şəhərində imzalanan Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə yüksəlməsini təmin edən mühüm siyasi sənəd kimi tarixə düşmüşdür. Bu bəyannamə iki qardaş ölkə arasında strateji müttəfiqliyin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da möhkəmləndirməklə yanaşı, iqtisadi əməkdaşlığın genişlənməsinə və hər iki dövlətin iqtisadi qüdrətinin artmasına mühüm töhfələr vermişdir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin bütün istiqamətlərini əhatə edir. Sənəddə siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, müdafiə sənayesi, ticarət, investisiya, kənd təsərrüfatı, turizm və digər sahələr üzrə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Bu əməkdaşlıq təkcə iki ölkənin deyil, bütövlükdə regionun inkişafına və sabitliyinə xidmət edir.
Bəyannamənin iqtisadi əhəmiyyəti ilk növbədə ticarət əlaqələrinin genişlənməsində özünü göstərir. Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, qarşılıqlı investisiyaların təşviqi və biznes mühitinin daha da yaxşılaşdırılması sənədin əsas məqsədlərindən biridir. Son illər ərzində Türkiyə Azərbaycanın ən böyük ticarət tərəfdaşlarından birinə çevrilmiş, Azərbaycan isə Türkiyə iqtisadiyyatına milyardlarla dollar sərmayə yatırmışdır. Bu qarşılıqlı iqtisadi əməkdaşlıq hər iki ölkənin maliyyə imkanlarının genişlənməsinə və yeni iş yerlərinin yaradılmasına şərait yaratmışdır.
Enerji sahəsi Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan zəngin enerji resurslarına malik ölkə kimi Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Türkiyə isə enerji tranzit mərkəzi olaraq bu resursların dünya bazarlarına çıxarılmasında strateji əhəmiyyət daşıyır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, TANAP və digər beynəlxalq layihələr iki ölkənin birgə fəaliyyətinin uğurlu nəticələridir. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığı daha da gücləndirərək yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsinə geniş imkanlar açmışdır.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da bəyannamənin iqtisadi dəyərini artıran mühüm amillərdəndir. Orta Dəhlizin inkişafı, Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivi və regionda yeni kommunikasiya xətlərinin yaradılması Azərbaycan və Türkiyəni Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevirmək potensialına malikdir. Bu isə hər iki ölkənin tranzit gəlirlərinin artmasına, beynəlxalq ticarətdə mövqelərinin güclənməsinə və iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə səbəb olacaqdır.
Şuşa Bəyannaməsi işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və inkişafı baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə şirkətləri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı quruculuq layihələrində fəal iştirak edir. Yeni yolların, hava limanlarının, yaşayış məntəqələrinin və sənaye obyektlərinin tikintisi həm Azərbaycanın iqtisadi potensialını artırır, həm də Türkiyə şirkətləri üçün yeni investisiya imkanları yaradır.
Turizm sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi də hər iki ölkənin iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərir. Tarixi, mədəni və mənəvi bağlarla bir-birinə bağlı olan Azərbaycan və Türkiyə arasında turist axınının artması xidmət sektorunun inkişafına, yeni biznes imkanlarının yaranmasına və iqtisadi gəlirlərin çoxalmasına səbəb olur.
Şuşa Bəyannaməsi həm də müdafiə sənayesi sahəsində iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Birgə istehsal layihələri, müasir texnologiyaların tətbiqi və sənaye kooperasiyası hər iki ölkənin iqtisadi və texnoloji potensialının yüksəlməsinə xidmət edir. Bu əməkdaşlıq milli iqtisadiyyatların rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına mühüm töhfə verir.
Nəticə etibarilə, Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin zirvə nöqtəsini ifadə edən tarixi sənəddir. Bu bəyannamə yalnız siyasi və hərbi əməkdaşlığı deyil, həm də iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirərək hər iki ölkənin iqtisadi qüdrətinin artmasına, regional liderlik mövqelərinin möhkəmlənməsinə və xalqların rifahının yüksəlməsinə xidmət edir. Şuşa Bəyannaməsinin yaratdığı imkanlar gələcək illərdə Azərbaycan və Türkiyənin birgə inkişafını daha da sürətləndirəcək, “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin iqtisadi müstəvidə yeni uğurlarla zənginləşməsini təmin edəcəkdir.
Arif Qasımov,
YAP Sədərək rayon təşkilatının sədri
