Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında münasibətlər son illərdə yeni keyfiyyət mərhələsinə daxil olub. Prezident İlham Əliyevin Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin 1 iyul 2026-cı il tarixində Azərbaycana səfəri zamanı verdiyi bəyanat bu münasibətlərin mahiyyətini, strateji istiqamətlərini və gələcək perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Bu səfər təkcə diplomatik protokol xarakteri daşımırdı; əksinə, Azərbaycan–Avropa İttifaqı tərəfdaşlığının siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və regional təhlükəsizlik sahələrində daha dərin əməkdaşlığa çevrildiyini göstərən mühüm hadisə idi.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan ilə Avropa Komissiyası arasında münasibətlər çox mühüm mərhələdədir. Son aylar ərzində Avropa İttifaqının yüksək səviyyəli rəsmilərinin Azərbaycana ardıcıl səfərləri — mart ayında Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın, may ayında Avropa diplomatiyasının rəhbəri Kaya Kallasın, iyul ayında isə Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayenin Bakıya gəlməsi — bu əlaqələrdə müşahidə olunan dinamik inkişafın göstəricisidir. Bu ardıcıllıq onu göstərir ki, Azərbaycan artıq Avropa İttifaqı üçün yalnız regional tərəfdaş deyil, daha geniş geosiyasi və iqtisadi gündəlikdə mühüm rol oynayan strateji aktordur.
Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin əsas dayaqlarından biri iqtisadi və ticarət əməkdaşlığıdır. Avropa İttifaqı Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşıdır və ölkəmizin xarici ticarətinin 40 faizdən çoxu Aİ-yə üzv dövlətlərlə aparılır. Eyni zamanda, Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün Cənubi Qafqazda əsas ticarət tərəfdaşıdır. Cənubi Qafqaz regionu üzrə Aİ ilə aparılan ticarətin təxminən 70 faizinin Azərbaycanın payına düşməsi ölkəmizin iqtisadi çəkisini və regional əhəmiyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bu göstərici Azərbaycanın yalnız enerji ixracatçısı kimi deyil, həm də Avropa ilə Asiya arasında iqtisadi körpü funksiyasını yerinə yetirən sabit və etibarlı tərəfdaş olduğunu təsdiqləyir.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq isə ikitərəfli münasibətlərin ən strateji istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd olunduğu kimi, Avropa Komissiyası ilə enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlıq Haqqında Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan sonra Azərbaycanın Avropa İttifaqına təbii qaz ixracı təxminən 65 faiz artıb. Hazırda Azərbaycan qaz ixracının yarısını Avropa İttifaqına üzv dövlətlərə yönəldir və Aİ-nin 10 üzv dövləti Azərbaycan qazını alır. Bu fakt Azərbaycanın Avropa enerji bazarında artan rolunu, etibarlı təchizatçı kimi mövqeyini və enerji təhlükəsizliyində strateji əhəmiyyətini göstərir.
Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan–Avropa İttifaqı əməkdaşlığının ən uğurlu nümunələrindən biridir. 3500 kilometrlik boru kəməri sistemi Azərbaycan qazını Avropaya daşıyan əsas arteriya kimi çıxış edir. Bu layihə təkcə enerji layihəsi deyil, həm də geosiyasi sabitlik, iqtisadi əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad platformasıdır. Azərbaycan bu infrastrukturun qurulması üçün həm siyasi iradə göstərmiş, həm diplomatik fəaliyyət aparmış, həm də böyük maliyyə sərmayələri yatırmışdır. Nəticədə ölkəmiz Avropanın enerji şaxələndirməsi siyasətində mühüm yer tutmuşdur.
Münasibətlərin yeni və perspektivli istiqamətlərindən biri bərpaolunan enerji sahəsidir. Azərbaycan Günəş, külək və su elektrik enerjisi potensialına malikdir. Prezident İlham Əliyevin bəyanatında qeyd etdiyi kimi, xarici və yerli şirkətlərlə imzalanmış müqavilələr növbəti beş-altı il ərzində səkkiz giqavat Günəş və külək enerjisinin əldə edilməsinə imkan yaradacaq. Bu, Azərbaycanın enerji strategiyasında yeni səhifə açır. Ölkəmiz ənənəvi enerji resursları ilə yanaşı, yaşıl enerji sahəsində də Avropa üçün mühüm tərəfdaş ola bilər. Bu istiqamət Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərini daha müasir, dayanıqlı və gələcəyə hesablanmış əməkdaşlıq modelinə çevirir.
Nəqliyyat və bağlantı məsələləri də ikitərəfli gündəliyin mühüm hissəsidir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşir. Bu strateji coğrafi mövqe ölkəmizi regional və qlobal logistika sistemində əhəmiyyətli mərkəzə çevirir. Dəniz limanlarının, dəmir yollarının və digər nəqliyyat infrastrukturunun genişləndirilməsi Azərbaycanın Avropa ilə Asiya arasında etibarlı tranzit ölkə kimi rolunu gücləndirir. Yeni geosiyasi reallıqlar fonunda Avropa İttifaqı üçün təhlükəsiz və alternativ ticarət marşrutlarının əhəmiyyəti artır. Azərbaycan bu baxımdan Avropa üçün təbii və strateji tərəfdaşdır.
Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətlərinin siyasi ölçüsü də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması həm Azərbaycan, həm də Avropa İttifaqı üçün mühüm prioritetdir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycan ilə Ermənistan arasında normallaşma prosesinin uğurla davam etdiyini, de-fakto sülhün artıq qurulduğunu və bu prosesin gündəlik həyatda hiss edildiyini vurğuladı. Azərbaycanın Ermənistana tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırması və yanacaq təchizatına başlaması sülh gündəliyinə praktik töhfə kimi qiymətləndirilməlidir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətləri artıq sadəcə iqtisadi əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxaraq strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. Enerji təhlükəsizliyi, ticarət, yaşıl enerji, nəqliyyat bağlantıları və regional sülh bu tərəfdaşlığın əsas sütunlarıdır. Prezident İlham Əliyevin bəyanatı göstərdi ki, Azərbaycan Avropa İttifaqı ilə münasibətlərə yüksək dəyər verir və bu əlaqələrin daha da genişləndirilməsində maraqlıdır. Avropa İttifaqı üçün isə Azərbaycan Cənubi Qafqazda sabitlik, enerji təhlükəsizliyi və bağlantı baxımından əvəzolunmaz tərəfdaşdır. Bu əməkdaşlıq qarşıdakı illərdə həm regionun, həm də Avropanın təhlükəsizlik və inkişaf gündəliyində mühüm rol oynamağa davam edəcək.
Azər Süleymanov,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri
