Prezident İlham Əliyevin “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” çərçivəsində təqdim olunan 500 min ABŞ dollarının Qarabağ Dirçəliş Fonduna köçürülməsi ilə bağlı qərarı çox mühüm məna daşıyır. Mən bu qərarı dövlətçilik düşüncəsinin, məsuliyyətli yanaşmanın və ölkənin gələcəyinə verilən önəmin ifadəsi kimi qiymətləndirirəm.

Burada diqqət çəkən əsas məsələ mükafatın məbləği deyil, onun arxasında dayanan məna və hansı məqsədə yönəldilməsidir. Bu, Prezident İlham Əliyevin şəxsi əməyinə və Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülhün əldə olunması istiqamətində göstərdiyi səylərə verilən beynəlxalq qiymətdir. Lakin Prezident bu qiyməti yalnız şəxsi uğur kimi deyil, Azərbaycanın sülh yolunda əldə etdiyi nəticələrə verilən beynəlxalq etimad kimi qəbul edir. Məhz buna görə də mükafatın vəsaiti Qarabağın bərpasına yönəldilir.

Məncə, qərarın məhz indiki dövrdə verilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh gündəliyinin mühüm mərhələyə çatdığı bir vaxtda sülh səylərinə görə təqdim olunan mükafatın Qarabağın dirçəlişinə yönəldilməsi çox güclü mesajdır. Bu, sülhün yalnız siyasi danışıqlar və sənədlərlə məhdudlaşmadığını göstərir. Sülhün əsas nəticəsi insanların həyatında hiss olunmalıdır.

Bu baxımdan Qarabağda aparılan bərpa işlərinin xüsusi əhəmiyyəti var. Uzun illər öz doğma torpaqlarından ayrı düşmüş insanların geri qayıtması sadəcə yaşayış yerinin dəyişdirilməsi deyil. Söhbət insanların həyatlarının yenidən qurulmasından, ailələrin öz doğma mühitinə qayıtmasından və gələcəyə inamın bərpasından gedir.

Bu gün Qarabağda yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların, məktəblərin, xəstəxanaların və digər sosial obyektlərin yaradılması ilə yanaşı, insanların normal həyat üçün lazım olan bütün imkanlarla təmin edilməsi əsas məsələlərdəndir. Qarabağın dirçəlişi yalnız dağıdılmış binaların yenidən tikilməsi demək deyil. Burada yeni iqtisadi və sosial həyat formalaşdırılır, regionun gələcək inkişafı üçün şərait yaradılır.

Bu prosesin insan amili xüsusilə önəmlidir. Bir insanın doğma kəndinə qayıtması, bir ailənin öz evində yenidən yaşamağa başlaması, uşaqların öz ata-baba torpaqlarında böyüməsi bəzən böyük iqtisadi göstəricilərdən daha çox məna daşıyır. Qarabağın bərpasının əsas məqsədi də məhz belə həyatın yenidən qurulmasıdır.

Bu baxımdan 500 min dolların Qarabağ Dirçəliş Fonduna yönəldilməsi məbləğindən daha böyük bir məna daşıyır. Əlbəttə, bu vəsait Qarabağda həyata keçirilən bütün layihələrin miqyası ilə müqayisədə böyük rəqəm deyil. Amma burada əsas məsələ pulun miqdarı deyil, onun hansı niyyətlə və hansı istiqamətə yönəldilməsidir. Prezidentə verilən şəxsi mükafatın insanların və ölkənin gələcəyi ilə əlaqələndirilməsi bu qərara xüsusi mənəvi dəyər verir.

Mükafatın adının və mahiyyətinin də bu baxımdan xüsusi əhəmiyyəti var. “Zayed İnsan Qardaşlığı Mükafatı” sülh, qarşılıqlı hörmət və insan həmrəyliyi kimi dəyərləri ön plana çıxarır. Bu mükafatın vəsaitinin Qarabağda insanların həyatının yenidən qurulmasına yönəldilməsi həmin dəyərlərin praktik məzmun qazanmasına imkan verir. İnsan qardaşlığı yalnız sözlərlə deyil, insanların həyatına müsbət təsir edən konkret əməllərlə daha aydın görünür.

Eyni zamanda, bu qərar Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyi baxımından da diqqətəlayiqdir. Beynəlxalq aləmdə verilən qiymətin ölkə daxilində real quruculuq prosesinə yönəldilməsi Azərbaycanın öz prioritetlərini necə müəyyən etdiyini göstərir. Burada siyasi nüfuzla yanaşı, dövlət və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət anlayışı da ön plana çıxır.

Prezidentin bu qərarında mənəvi tərəf də xüsusilə diqqət çəkir. İnsan öz əməyinə görə aldığı mükafatı şəxsi məqsədləri üçün istifadə edə bilər. Lakin həmin vəsaitin Qarabağın dirçəlişinə yönəldilməsi fərqli yanaşmanı göstərir. Bu, əldə olunan beynəlxalq uğurun şəxsi nailiyyət çərçivəsində saxlanılmayaraq daha geniş ictimai məna qazanmasıdır.

Məncə, bu qərarın cəmiyyət üçün ən mühüm mesajlarından biri də budur. Azərbaycanın sülh istiqamətində əldə etdiyi beynəlxalq qiymət Qarabağda qurulan yeni həyatla birbaşa əlaqələndirilir. Beləliklə, sülh və quruculuq bir-birindən ayrı iki istiqamət deyil, eyni gələcəyin iki mühüm hissəsi kimi ortaya çıxır.

Qarabağda qarşıda hələ görüləsi çox böyük iş var. İnsanların qayıdışı ilə proses başa çatmır. Dayanıqlı həyatın təmin edilməsi, yeni iş yerlərinin yaradılması, təhsil və səhiyyə imkanlarının genişləndirilməsi, sahibkarlığın inkişafı və regionun iqtisadi potensialının reallaşdırılması uzunmüddətli fəaliyyət tələb edir. Buna görə də Qarabağın dirçəlişi bir neçə illik layihə deyil, gələcək nəsillərə təsir edəcək böyük bir quruculuq prosesidir.

Məhz bu kontekstdə Prezident İlham Əliyevin qərarını yalnız maliyyə xarakterli bir qərar kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Burada həm beynəlxalq qiymətin necə qəbul edilməsi, həm dövlət və xalq qarşısında məsuliyyət, həm də Qarabağın gələcəyinə münasibət öz əksini tapır.

Mənim fikrimcə, bu qərarın ən güclü tərəfi onun sadəliyindədir: Prezidentə sülh səylərinə görə verilən mükafatın vəsaiti yenidən sülhün və quruculuğun nəticələrinin görünəcəyi məkana — Qarabağa yönəldilir. Bu baxımdan mükafat yalnız bir şəxsin əməyinə verilən qiymət olaraq qalmır, daha geniş məna qazanaraq Azərbaycan xalqının gələcəyi ilə əlaqələndirilir.

Bu, həm də çox aydın bir mesajdır. Qarabağ yalnız keçmişin ağrıları ilə xatırlanan bir məkan deyil. Qarabağ bu gün Azərbaycanın gələcəyi haqqında düşünərkən əsas istiqamətlərdən biridir. Orada yeni şəhərlər, yeni yaşayış məntəqələri, yeni ailələr və yeni həyat formalaşır. Prezidentin aldığı mükafatın həmin gələcəyin qurulmasına yönəldilməsi də məhz bu baxımdan həm siyasi, həm də mənəvi cəhətdən əlamətdar qərardır.

Gülşən Axundova,
Müstəqil ekspert