Azərbaycan dövləti sülhpərvər dövlətdir, bu prinsipi həyata keçirilən siyasəti və atdığı addımları ilə nümayiş etdirir. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqitonda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin regionda sülhün əldə olunmasına xidmət edən üçtərəfli sənədi imzalaması və hər bir beynəlxalq tədbirlərdə sülhə sadiq qaldıqlarını söyləməsi buna misal ola bilər. Digər tərəfdən Azərbaycan xeyirxah addım ataraq Ermənistana neft və neft məhsullarının, eləcə də Rusiyadan ixrac olunan qida məhsullarının dəmir yolu vasitəsi ilə Ermənistana daşınmasına dəstək göstərir. Bunu dəyərləndirmək və qiymətləndirmək əvəzinə son vaxtlar Paşinyan hakimiyyətinə yaxınlığı ilə seçilən media resurslarında Azərbaycana qarşı təxribatçı yazılar dərc olunur, fikirlər səsləndirilir.

2026-cı il sentyabrın 11-12-də Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri Ermənistanın revanşist qüvvələrini  və media orqanlarını ciddi narahat edib. Səfərdə iştirak edən ayrı-ayrı dövlətlərin səfirlərini hədəfə alan Ermənistan mətbuatı sərsəm iddialar və ittihamlarla çıxış edirlər. Həm də qeyd olunur ki. guya Qarabağda yerləşən Gəncəsər, Xudavəng və digər dini-mədəni abidələrdə vəziyyət yaxşı deyil. Təbii ki, bu cür sərsəm fikirlər və mövqe əsasızdır. Ən azı ona görə ki, Azərbaycan  azsaylı xalqların dini və mədəni irsinin qorunmasında maraqlıdır  və bütün bunları  beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim edilməsinə açıqdır. Ölkəmizə səfər edən hər bir xarici qonaq işğaldan azad edilmiş ərazilərdə olarkən məbədlərin, tarixi abidlərin qədimliyinin qorunub, saxlandığının əyani şahidi olurlar. İşğaldan azad edilmiş ərazilərə səfər etmiş 58 ölkənin və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150-yə yaxın diplomatik nümayəndə abidələrlə yerində tanış oldular və erməni mətbuatında yer alan cəfəng fikirlərin əsasız olduğunu əyani şəkildə gördülər. Həm də diplomatlar heyranlıqla onu gördülər ki, 30 illik işğal dövründə ermənilərin məhv etdikləri ərazilər Azərbaycanın gücü və qüdrəti ilə  yenidən dirçəlir və cənnətməkana çevrilir.

Azərbaycan ərazisində yerləşən kilsələr, sinaqoqlar və Qafqaz Albaniyasına aid məbədlər dövlət tərəfindən qorunur. İşğaldan azad edilən ərazilərdə aparılan geniş miqyaslı quruculuq, bərpa, tikinti işləri ilə paralel olaraq müxtəlif dinlərə məxsus abidlər, mədəniyyət ocaqları təmir olunur, ətrafda səliqə-səhman yaradılır. Bu siyasət ölkəmizin multikultural dəyərlərinə, dini tolerantlıq ənənələrinə və mədəni müxtəlifliyə hörmətinə əsaslanır. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən xarici dövlətlərin diplomatları Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri zamanı bu münasibəti bilavasitə müşahidə etdilər. Xarici diplomatlar Azərbaycanın müxtəlif dinlərin daşıyıcıları olan məbədlərə, sinaqoqlara, abidələrə  münasibətini yerində gördükcə ermənilərin qara niyyətli  təbliğatının əsassız olduğuna şahid oldular. Tarixi Azərbaycan əraziləri olan  Ermənistanda isə azərbaycanlılara məxsus zəngin mədəni irsin məhv edilib və ya müxtəlif eybəcər dəyişikliklər edilərək özününküləşdirilməsinə cəhdlər olunub. Halbuki indiki Ermənistan ərazisinin hər çığırında, daşında, qayasında, yaşayış məskənlərində  Azərbaycan  xalqına məxsus zəngin maddi-mədəni irsin izləri var. Bu izləri silmək istəsələr də mümkün olmayacaq. Ən azı ona görə ki, həmin mədəni irsin yeri, görünüşü və tarixini  təsdiq edən qədim yazılar elekton kitabxanalarda, eləcədə  müxtəlif ölkələrin arxivlərində saxlanılmaqdadır.  Ermənistan mövcud reallıqları qəbul etmək və azərbaycanlıların əsrlər boyu Qərbi Azərbaycan ərazilərində yaşaması və zəngin mədəni irs yaratması faktını hər vəchlə danmağa çalışır. Bununla indiki Ermənistan ərazisində azərbaycanlıların guya heç vaxt yaşamaması barədə saxta təsəvvür yaratmağa cəhd göstərilir. Ona görə də,  yüzlərlə tarixi abidələri, qəbiristanlıqları, məscidləri, tarixi yaşayış yerlərini məhv ediblər, toponimləri kütləvi şəkildə dəyişdirilməsinə nail olublar. Ermənistandakı revanşist qüvvələrin diplomatların səfərinə qara eynəkdə baxmaları diqqəti Qərbi Azərbaycanda dağıdılmış mədəni irsdən yayındırmaq və Azərbaycanı hədəfə almaq cəhdidir. Ermənistan tərəfinin Azərbaycan mədəniyyət abidələrini qəsdən məhv etməsi və Azərbaycan xalqının indiki Ermənistan ərazisindəki mədəni izlərini silməsi, beynəlxalq hüququn, o cümlədən 1954-cü il Haaqa Konvensiyası və UNESCO-nun müvafiq qərarlarının kobud şəkildə pozulmasıdır.

İrəvanda yerləşən Dəmirbulaq məscidinin, Sərdar məscidinin və digər tarixi obyektlərin taleyi ilə bağlı bu günə qədər Ermənistan açıq və aydın mövqe ortaya qoya bilmir, halbuki, sözügedən tarixi tikililərin Azərbaycan xalqına məxsus olması barədə, dünyanın əksər arxivlərində, o cümlədən  Ermənistanın ensiklopediyasında çoxsaylı faktlar, göstərilib, şəkillər, yazılar dərc olunub. Ermənistanın hakim zümrəsi isə revanşistlər kimi fəaliyyət yolu tutmaqla Azərbaycan xalqına məxsus tarixi obyektlərin məhv edilməsinə dəstək veriblər. Hətta Ermənistan parlamentinin sədri Ruben Rubenyan Koçaryan, Sarkisyan və digər revanşitlər kimi fikirlər səsləndirir.  Təbii ki, Ruben Rubinyanın açıqlaması qəbuledilməzdir, Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilədir. 14 sentyabr tarixində Ermənistan parlamentində 12-13 sentyabr 2022-ci il tarixlərində sərhəddə döyüşlərdə həlak olmuş hərbçilərin xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi özlüyündə revanşizm əhval ruhiyyəsinin yüksəldilməsinə xidmət edən addım kimi qiymətləndirilir.  Halbuki, o zaman hərbi təxribatları bilavasitə Ermənistan törətmişdi, Azərbaycan cavab vermək məcburiyyətində qalmışdı. Hələ də Paşinyanın və ətrafında olanların məsələyə münasibət bildirməmələri onların Ermənistan  mediasında təxribatçı yazıların dərc olunmasında və R.Rubenyanlar vasitəsi ilə fikirlərin səslənməsini koordinasiya etdiklərini göstərir. Araşdırmalar da təsdiq edir ki, yayılan bu məlumatlar və kampaniya arxasında Ermənistan hakimiyyətinin özü dayanır. Belə ki, bir çox paylaşımlar və yazılar məhz hakim partiyaya yaxın resurslarda gedib.  Bu da haqlı olaraq Azərbaycan cəmiyyətində qəzəb yaradıb, hiddət doğurub. Qərbi Azərbaycan İcmasının bəyanatı Azərbaycan xalqının qəzəbinin və hiddətinin hansı səviyyədə olduğunu açıq şəkil də ortaya qoyur. Bəyanatda qeyd olunur ki, bir daha erməni cəmiyyətində saxta tarix, saxta qədimlik, milli müstəsnalıq üzərində qurulan yanaşmaların yenidən önə çıxması müşahidə olunur: “Böyük tarixə, zəngin mədəni irsə malik Azərbaycan xalqının tarixinin, mədəniyyətinin inkar edilməsi kökündən yanlış və təhlükəli siyasətdir. Sentyabrın 15-də bir sıra xarici ölkələrdən olan din xadimlərini qəbul edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan xalqı dünya mədəniyyətinə Nizami Gəncəvi, Xaqani Şirvani, Nəsimi, Seyid Yəhya Bakuvi, Şah İsmayıl Xətai, Füzuli kimi dahi şəxsiyyətlər və mütəfəkkirlər bəxş edib”.

Qərbi Azərbaycan İcmasının bəyanatında o da qeyd olunur ki, zəhərli ideologiya, yanaşmalar Ermənistanı, xüsusilə son 30 il ərzində, “miatsum” siyasətinə sürükləmiş, Qərbi azərbaycanlıların Ermənistandan deportasiyasına, Azərbaycan ərazilərinin işğalına, məqsədli şəkildə mədəni irsin, o cümlədən məscidlərin dağıdılmasına zəmin yaradıb. Bu siyasətin Ermənistan dövləti və erməni xalqı üçün hansı nəticələrə gətirib çıxarması hər kəsə aydındır.

Qısaca onu demək olar ki, təxribatçı mövqe sərgiləmək sülh gündəliyinin yazılması ərəfəsində vəziyyətin gərginləşməsinə xidmət edə bilər. Bundan itirən və böyük fəlakətlərə düçar olan isə revanşit mövqe sərgiləyən Ermənistan olacaq. Bunun əyani sübutu 2020-ci il 44 günlük Vətən müharibəsi və 2023-cü il sentyabrın 19-da başlayan və cəmi 23 saat çəkən antiteror əməliyyatları zamanı Ermənistanın ordusunun tamamilə məhv edilməsini misal olaraq göstərmək olar. Ona görə də yaxşı olardı ki, Ermənistanın Paşinyan hakimiyyəti sülh gündəliyinə səmimi olsun, pərdəarxası hiyləgər addımlar atmaqdan çəkinsin.

Eldar İbrahimov,
​YAP İdarə Heyətinin üzvü, Milli Məclisin İntizam komissiyasının sədri, professor